Skip to main content
Ông Ali Abdullah Saleh trong một cuộc họp báo tại thủ đô Sana'a, Yemen năm 2011 (Khaled Abdullah/Reuters)

Việc Giết Hại Ông Selah Làm Thay Đổi Động Lực Cuộc Nội Chiến Yemen

Sana’a, Yemen, 05/12/2017 (MAS) – Việc giết hại ông Ali Abdullah Saleh, cựu tổng thống Yemen, gỡ bỏ nhân vật chính trị quan trọng nhất của đất nước trong 40 năm khỏi một thế quân bình phức tạp vốn đã nhận chịm đất nước nghèo nhất thế giới Ả Rập vào trong tình trạng mâu thuẫn và tạo nên cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới.

Cái chết của ông đánh dấu một bước chuyển ngoạn mục 3 năm thành một cuộc chiến trong một tình trạng bế tắc. Việc này có nguy cơ làm cho tình trạng mâu thuẫn trở nên thậm chí là khó vãn hồi.

Ông Selah là một nhân vật quan trọng trong sự đột ngột biến thành nội chiến của Yemen. Sự chần chừ ra ra đi khỏi quyền lực của ông năm 2012 – đã buộc ông bởi phong trào Mùa Xuân Ả Rập sau 33 năm cầm quyền – đã đưa người phó do Saudi hậu thuẫn của ông, ông Abdu Rabbu Mansour Hadi trở thành người nắm quyền.

Nhưng vào năm 2014 ông Saleh đã tạo ra một đồng minh không dễ chịu gì với các kẻ thù cũ của ông, phong trào Houthis, để sắp xếp một cuộc chiếm lấy thủ đô Sana’a và cuối cùng buộc ông Hadi phải trốn sang Ả Rập Saudi.

Đó là một đồng minh buộc phải thất bại, nhưng một số người dự báo là người đang ở cạnh những kẻ nổi loạn mà ông tạo nên 6 cuộc chiến chống lại từ năm 2004 đến 2011 cuối cùng đã bị chính họ giết chết.

Trong khi họ tồn tại, đồng minh đã hưởng lợi cả hai bên. Saleh dùng sức mạnh vũ khí và con người của người Houthi, trong khi những tên nổi loạn lại có được từ ông Saleh các mạng lưới điều hành và tình báo.

Trong tuần qua, đẳng thức ấy đã thay đổi khi ông Saleh đã chuyển sang gia tăng quyền lực của ông tại Sana’a và ra dấu hiệu là ông đang trao đổi giữa các bên, tìm kiếm một cuộc đối thoại với người Saudis và các đồng minh của họ, gồm cả Khối Ả Rập Thống Nhất. Có những báo cáo rằng Ả Rập Saudi đánh bom thủ đô Sana’a trong những ngày qua để nhắm vào khu vực của người Houthi trong một động thái giúp ông Saleh – nhưng điều đó chỉ có một chút tác dụng để ngăn chặn các tên nổi loạn giết ông.

Không có ông Selah, thì người Houthis lại được củng cố - ít nhất trong ngắn hạn. “Có một khả năng là bộ máy của ông Selah sẽ bị suy yếu hoàn toàn, nếu không bị gạt sang bên lề trong giai đoạn tới; điều này sẽ giúp người Houthis là quyền lực chính tại miền bắc Yemen”, ông Adam Baron, một người đang làm việc không thường trú tại Hội Đồng Châu Âu về Quan Hệ Ngoại Giao cho biết.

Người Houthi kêu gọi ăn mừng được tổ chức tại quảng trường vào Thứ Ba trước việc giết hại ông Saleh để lại sự hoài nghi thay vì sự hòa giải, ông Baron cho biết, những tay nổi loạn “đang ở trong trạng thái củng cố”.

Ông Saleh, cựu quan chức quân đội, đã trở thành tổng thống của Bắc Yemen vào năm 1978 sau một cuộc đảo chính, nhưng khi nam bắc hòa hợp vào năm 1990, thì đã được bầu chọn là tổng thống tiên khởi của đất nước mới. Ông từng ví thời gian nắm quyền của ông với việc “nhảy trên đầu những con rắn”.

Cuộc chiến tại Yemen đã chạm vào bế tắc, và thật khó để nói bên nào thắng. “Đối với người Houthis, thì định nghĩa chiến thắng chỉ là tồn tại, và họ đang làm một việc khá tốt trong điều này; còn đối với người Saudis thì định nghĩa chiến thắng là khôi phục lại chính phủ được quốc tế nhìn nhận”, Baron nói.

“Người Houthis dành một thập kỷ để chiến đấu với tình trạng nổi dậy bị cô lập tại vùng núi của miền bắc Yemen. Chỉ có thể cố thủ tại Sana’a, chỉ cần chiến thắng ông Saleh mà thôi, kẻ thù lịch sử của họ, đó là một việc lớn!”

Những căng thẳng là rất cao. Tháng trước, việc bắn một quả tên lửa từ Yemen về phía Riyadh khiến hoàng tử Ả Rập Saudi, Mohammad bin Salman, đã tố cáo Iran về việc “định hướng gây hấn quân sự” bằng việc cung cấp tên lửa cho người Houthis – một cáo buộc mà Iran đã bác bỏ hoàn toàn.

Bộ trưởng ngoại giao Iran, Mohammad Javad Zarif, đã trả lời rằng Ả Rập Saudi
“đánh bom Yemen thành những mảnh vụn, giết hại hàng ngàn người vô tội gồm cả các em bé, làm lan tỏa dịch tả và đói, nhưng dĩ nhiên đổ lỗi cho Iran”.

Kể từ đó người Houthis đã bắn ít nhất một quả tên lửa khác về phía Ả Rập Saudi và tuần trước đã tuyên bố đã đánh trúng một xưởng hạt nhân đang xây dựng tại UAE, một tuyên bố Khối Ả Rập Thống Nhất bác bỏ.

Tờ New York Times đã tường thuật vào Thứ Hai là các chuyên gia tên lửa đã đặt hoài nghi trên những tuyên bố rằng hệ thống phòng vệ Mỹ đã có thể phát hiện một quả tên lửa Yemen đã bắn sang phi trường Riyadh.

Một điều rõ ràng là Yemen mà không có Selah sẽ là một đất nước khác nhưng vẫn khó đoán.

“Ngay cả khi người dân muốn đặt chân vào Yemen từ bên ngoài”, ông Baron nói, “thì những năng động nội bộ vẫn có một đường lối chuyển đổi mà không ai thật sự mong đợi”.

Âu Dương Duy (Theo The Guardian)