Skip to main content
Thủ Đô Bogota đang chuẩn bị cho chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng (Vatican Insider)

Chuyến Thăm Của Đức Giáo Hoàng Đến Colombia Sẽ Quân Bình Giữa Công Lý và Lòng Thương Xót

Khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô đến Colombia vào Tháng 9 này, Ngài sẽ gặp gỡ một dân tộc vẫn đang bị chia rẽ sau một hiệp ước hoà bình kết thúc cuộc chiến 50 năm đẫm máu giữa chính phủ và các lực lượng du kích nổi loạn.

Các chuyên gia và các nhà lãnh đạo Công Giáo nói rằng chuyến thăm từ ngày 6-11/09 sẽ là một thử thách mới đối với Đức Giáo Hoàng Phanxicô, vốn nhấn mạnh về lòng thương xót của Thiên Chúa một cách mạnh mẽ trong triều giáo hoàng của Ngài. Mặc dù Đức Giáo Hoàng ủng hộ cho hiệp ước hoà bình, nhưng một nửa xã hội Colombia lại không, cho rằng cần nhiều công lý hơn nữa cho các nạn nhân của cuộc mâu thuẫn trước khi diễn ra một kết thúc đầy lòng thương xót.

“Đó sẽ là một thách đố lớn lao đối với Đức Giáo Hoàng khi hiện diện tại Colombia vì Colombia là một đất nước đang chia rẽ”, Đức Giám Mục Phụ Tá Atlanta Luis Zarama nói. Đức Cha Zarama, đã nhận toà giám mục giáo phận Raleigh, Bắc California, vào ngày 29/08, đã di dân từ Colombia đến Hoa Kỳ vào những năm 1990.

Ngài mô tả sự chia rẽ gần như hoàn toàn ở đất nước quê hương của Ngài qua một hiệp ước chấm dứt chiến tranh vốn đã công bố 220,000 mạng sống và làm di tản hàng triệu người. Xã hội Colombia, Ngài nói, về cơ bản là đã cho thuê một nửa.

Một bên của sự chia rẽ là những người cho rằng Tổng Thống Juan Santos đã thương lượng một hiệp ước hoà bình công bằng. Bên kia là những người nghĩ rằng ông Santos đã thương mại khả năng công lý đối với các nạn nhân để kết thúc cuộc chiến.

“Colombia bị chia rẽ và cách mà Đức Giáo Hoàng có thể tạo ra hoà bình với cả hai bên của đất nước – đó sẽ là một thách đố lớn lao”, Đức Zarama nói trong một cuộc phỏng vấn với NCR.

Những người Công Giáo và chuyên gia Colombia khác đã đưa ra một nhiệm vụ mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô đối diện trong chuyến đi sắp tới của Ngài bằng nhiều cách tương tự. Họ mô tả một cảnh tượng mà trong đó Đức Giáo Hoàng – một người đã ca ngợi hiệp ước trước các phóng viên cách liên tục trong vòng hơn 1 năm rưỡi qua – sẽ được mong đợi là quân bình việc cổ võ hiệp ước với việc thể hiện sự hiểu biết dành cho những người đang thấy sai lỗi với hiệp ước này.

Họ cũng thể hiện một sự e ngại rằng ông Santos có thể sử dụng Đức Giáo Hoàng Phanxicô để mang lại một sự ủng hộ về chính trị đối với hiệp ước khi Colombia đang chuẩn bị cho các bầu cử quốc hội và tổng thống vào mùa xuân tới.

“Một nhóm lớn người dân tại Colombia rất quan tâm về lý do vì sao mà Đức Giáo Hoàng lại đến”, Đức Cha Zarama nói. “Một số nghĩ rằng chính phủ sẽ dùng đức giáo hoàng cho mục đích của họ đối với tiến trình hoà bình”.

Cha Matthew Carnes, S.J., giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Châu Mỹ Latinh của Đại Học Georgetown, cho biết mối quan hệ giữa công lý và lòng thương xót có thể cho thấy là một trong những điểm then chốt mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ thảo luận trong các bài diễn văn trong suốt chuyến thăm của Ngài đến Colombia, nơi mà Ngài sẽ thăm 4 thành phố trên khắp đất nước trong những ngày thăm”.

“Nghĩ về những điều mà Ngài đã giảng dạy trong suốt triều đại giáo hoàng của mình, ý tưởng về lòng thương xót này có thể là một nhân tố chính”, Cha Carnes nói, thêm rằng những người chống đối hiệp ước hoà bình đã tranh luận là hiệp ước chưa mang lại công lý đủ cho các nạn nhân của Lực Lượng Cách Mạng Vũ Trang của Colombia (FARC) và các nhóm vũ trang khác.

Quan điểm về công bằng

“Tôi nghĩ Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ mang lại một sự tín nhiệm cho tiến trình, nỗ lực để khơi dậy một cảm thức tin tưởng, và rồi thật sự nỗ lực để giúp người dân hiểu thấu đáo...ý tưởng về công lý với lòng thương xót này”, Cha Carnes nói, hiện cha đang là giáo sư thỉnh giảng về chính quyền tại Đại Học Georgetown.

Chính phủ và quân đội Colombia đã chiến đấu với nhau từ năm 1960. Những nhà thương thuyết đã đi đến một thoả thuận về một hiệp ước hoà bình vào Tháng 8/2016. Một cuộc trưng cầu dân ý để chấp thuận hiệp ước vào Tháng 10/2016 đã bị thất bại sau khi 50.2% người bỏ phiếu đã biểu quyết chống lại.

Chính phủ và FARC sau đó đã ký một hiệp ước được thoả thuận vào Tháng 11/2016 đã được gửi lên Quốc Hội Colombia để phê chuẩn, thay vì theo đuổi một lần bỏ phiếu thứ hai. Quốc hội đã phê chuẩn hiệp ước đó, chính thức kết thúc mâu thuẫn, vào ngày 30/11/2016.

Đức Cha Zarama nói rằng vấn đề theo đuổi công lý tại Colombia là khó khăn vì “mỗi nhóm...nhìn công lý theo cách riêng của mình”.

“Đối với một số người trong số ấy, họ có thể tuyên bố rằng công lý đã được thực thi”, đức giám mục cho biết. “Nhưng đối với những người khác, họ nói rằng công lý chưa được thực thi tại Colombia”.

“Thật là khó vì ký ức vẫn còn đó”, Ngài giải thích. “Bạo lực vẫn đang diễn ra tại Colombia. Đó không phải là một điều đã xảy ra 10 năm trước và người dân có thể điều chỉnh. Không, đó là một tình hình gay cấn. Sau 50, 60 năm bạo lực bạn không thể thay đổi điều đó trong một tháng hay một năm”.

Cha Mauricio García Durán, S.J., giám đốc khu vực của Cơ Quan Cứu Trợ Tị Nạn tại Colombia, đã đồng ý rằng mối quan hệ giữa lòng thương xót và công lý có thể được coi là thiết yếu đối với chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Phanxicô.

“Vấn đề cần nhìn nhận là có sự căng thẳng giữa lòng thương xót và công lý”, Cha Garcia nói, ngài đã lãnh đạo Cơ Quan Cứu Trợ Tị Nạn ở đất nước của mình được 3 năm. “Bạn phải tìm một con đường giữa hai điểm”.

“Cha García, có bằng tiến sĩ về các nghiên cứu hoà bình, nói Ngài đã đi, như một phần của chương trình tiến sĩ của Ngài, đến một số nước đã kết thúc thành công những cuộc mâu thuẫn dài hạn.

“Một điều gì đó thật sự đánh động tôi trong những trải nghiệm này là nhìn nhận rằng một cách nào đó bạn cần phải quân bình các yếu tố không chỉ là về công lý và lòng thương xót nhưgn cũng là về sự thật và sự chuẩn bị”, Ngài nói. “Bạn cần phải tìm thấy điều gì đó có thể thực hiện để sống cùng nhau”.

“Rõ ràng, vấn đề không phải là nhốt hết mọi người vào tù...nhưng là có một biện pháp công lý để xã hội có thể nhìn nhận rằng họ chịu trách nhiệm cho một điều gì đó thật sự tồi tệ trong thời gian mâu thuẫn”, Ngài nói.]

Cuộc gặp gỡ với ông Santos

Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ từ Rôma đến thủ đô Bogotá của Colombia vào tối muộn ngày 06/09. Một trong những thời khắc được mong đợi nhất của Ngài tại đất nước sẽ diễn ra vào ngày hôm sau, khi Ngài sẽ gặp gỡ ông Santos và các nhà lãnh đạo chính trị của đất nước tại quảng trường bên ngoài phủ tổng thống, Casa de Nariño.

Dù Đức Cha Zarama nói rằng Ngài không có ý đề nghị điều mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô nên nói với ông Santos, nhưng các chuyên gia khác thì đưa ra nhiều ý kiến.

Cha García nói rằng Ngài hy vọng Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ khích lệ ông tổng thống thúc đẩy nhiều thay đổi về pháp lý qua Quốc Hội để giữ vững hiệp ước hoà bình, điều mà Ngài nói sẽ không hoàn toàn được trọn vẹn cho đến khi luật pháp thông qua những thay đổi này.

Cha gọi vấn đề ấy là “một điểm then chốt” và nói rằng tiến trình hướng đến việc tạo ra những thay đổi đã “rất chậm chạp”.

Ông Hosffman Ospino, một thần học gia gốc Colombia hiện đang là giáo sư thỉnh giảng tại Cao Đẳng Boston, cho biết Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ phải quân bình việc chúc mừng ông Santons về hiệp ước hoà bình với việc khích lệ ông chữa lành những chia rẽ mà hiệp ước này mang lại.

Ông Ospino chỉ ra việc hỗ trợ mà cựu Tổng Thống Alvaro Uribe, một người đã kịch liệt chống lại hiệp ước hoà bình, đã nhận được đối với đảng chính trị mới mà ông đã khởi sự.

Ông Uribe đã lãnh đạo Colombia từ năm 2002 đến 2010 cho đến khi bầu chọn ông Santos. Ông đã không thể tái chạy đua tranh cử theo luật hiến pháp của đất nước, nhưng các chuyên gia mong đợi khoảng 10-20% người bỏ phiếu sẽ chọn bất cứ một ứng viên nào mà ông ủng hộ vào năm 2018. Ông Santos đã nhận được Giải Thưởng Nobel Hoà Bình năm 2016 cho những nỗ lực của ông để chấm dứt hơn 50 năm trường chiến tranh.

“Tôi nghĩ rằng Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ nói rằng chúng ta không cần một Venezuela khác, chúng ta không cần một đất nước khác vốn hoàn toàn bị chia rẽ”, ông Ospino nói, ông đã di cư đến Hoa Kỳ sau khi học xong đại học.

Sau cuộc gặp gỡ của Ngài với ông Santos vào ngày 07/09, Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ thực hiện bài diễn văn công khai với hội đồng giám mục của đất nước.

Cha García nói rằng Ngài hy vọng Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ thúc đẩy các giám mục “để thật sự và thật sự dấn thân cho việc xây dựng hoà bình và cổ võ sự hoà giải”. Ngài cũng nói rằng Ngài hy vọng Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ khích lệ các giám mục đừng đặt gánh nặng hoà giải chỉ trên vai những người kinh nghiệm cái chết hay sự mất mát trong suốt nửa thế kỷ mâu thuẫn, và trên toàn thể người dân Colombia.

Ông Ospino nói rằng hội đồng giám mục cần phải nắm giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp đỡ đất nước tái thiết.

“Ngay bây giờ đất nước Colombia đang ở trong một tiến trình tái thiết”, ông nói.

“Mọi người tự nhận mình là Công Giáo... cần phải tham gia vào trong tiến trình tái thiết đó. Tôi nghĩ rằng Giáo Hội Công Giáo có một vai trò lớn để thực hiện trong chuyện này, qua giáo dục và qua việc khích lệ người dân tham gia vào chính trị”.

Các điều khoản của hiệp ước hoà bình kêu gọi các tay súng hãy giao nộp vũ khí dưới sự giám sát của Liên Hiệp Quốc tại 26 vùng ở các vùng ngoại ô trên khắp cả nước. Các tay súng sau đó sẽ nhận được hàng tỷ đô la từ sự trợ giúp của chính phủ, được tháp nhập vào đời sống xã hội, và được phép hình thành một phong trào chính trị mới.

Sau ngày ở Bogotá vào ngày 07/09 của Ngài, Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ thăm các thành phố Villavicencio, Medellín, và Cartagena vào ngày 8, 9, và 10/09. Ngài sẽ trở về thủ đô vào mỗi đêm.

Chuyến đi ban ngày của Ngài được mong đợi là sẽ mang lại ý nghĩa quan trọng nhất là chuyến đi đến Villavicencio, ở khu vực tây nam của đất nước nơi mà hầu hết cuộc chiến với những tay du kích diễn ra.

Sau khi cử hành Thánh Lễ ngoài trời vào ngày 8/9, Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ tham gia vào điều được mô tả là “cuộc gặp gỡ cầu nguyện vĩ đại cho sự hoà giải đất nước” và sẽ thực hiện một bài diễn văn với đám đông tập trung tại Parque las Malocas, một khu vực hoang dã ngoài trời.

Xây dựng “nền hoà bình bền vững”

Đó có thể là một dịp nơi Đức Giáo Hoàng được mong đợi nhất để mang lại một tầm nhìn có thể hiểu được về hoà bình cho Colombia, hoặc một con đường đi qua những chia rẽ trên tiến trình hoà bình vốn mang tính cá nhân cách sâu sắc đối với những người đã kinh nghiệm sự mất mát trong vòng 50 năm bạo lực.

“Sau nhiều năm nội chiến, có quá nhiều sự hận thù, sợ hãi, và tác động tích luỹ”, cha Carnes nói.

Bất cứ một hành động tạo thế quân bình nào mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô thực hiện tại Colombia, các chuyên gia diễn tả niềm hy vọng về điều mà Đức Giáo Hoàng sẽ đạt được tại đất nước này.

“Tôi hy vọng rằng Đức Giáo Hoàng có thể mang lại một thông điệp tích cực về sự hoà giải thật sự giúp chúng tôi là những người Colombia từ tất cả mọi phía để nỗ lực xây dựng một nền hoà bình bền vững tại đất nước”, Cha Garcia nói. “Một nền hoà bình là nơi mà mọi người có thể có một vị trí, nơi mà mọi người có thể tạo ra một lối sống, có thể sống cùng nhau mà không giết hại lẫn nhau”.

Đức Cha Zarama nói rằng ở nơi trọng điểm ấy Đức Giáo Hoàng đã thăm cho đến nay trong triều giáo hoàng của Ngài mà Ngài có thể  “thức tỉnh niềm hy vọng nơi người dân, thậm chí cả đôi khi họ nghĩ rằng không còn niềm hy vọng”.

Đức giám mục mang lại một mẫu gương về chuyến thăm Tháng 11/2015 của Đức Giáo Hoàng đến Cộng Hoà Trung Phi, nơi mà vào thời điểm ấy không có một chính phủ vững bền nào sau nhiều năm nội chiến.

“Mọi người nói, ‘Đừng đến đó, đừng đến đó’”, Đức Giám Mục Zarama nói. “Ngài đã đến đó và thật sự tạo nên một sự khác biệt lớn lao”.

Joshua J. McElwee

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ Vatican Insider)