Skip to main content
Colombia và cuộc chiến của nước này, 8 triệu nạn nhân và cái giá mà Giáo Hội phải trả (Vatican Insider)

Colombia và Cuộc Chiến Của Nước Này, 8 Triệu Nạn Nhân Và Cái Giá Mà Giáo Hội Phải Trả

Kể từ ngày 09/04/1948, ngày áp sát ứng viên tổng thống Jorge Elicer Gaitán, thì Colombia đã trải qua 70 năm bạo lực nội địa được tạo ra bởi rất nhiều nguyên nhân khác nhau và được đánh dấu bởi một sự căng thẳng bất ổn. Phần đầu tiên của 70 năm chiến tranh – giữa năm 1948 và năm 1958 – có thể được hiểu như là một kiểu “râu ria” của giai đoạn thuộc địa và hậu thuộc địa đầy rắc rối, vốn xuất phát từ những cuộc đấu tranh giành độc lập từ vương triều Tây Ban Nha. Trừ một giai đoạn khá hoà bình, thì Colombia trong vòng hai thế kỷ, đã là một trong những nước Châu Mỹ Latinh vô tổ chức nhất, bị tàn phá nhiều nhất bởi nhiều vết thương, những vết thương ấy là nạn buôn thuốc phiện, những nhóm du kích theo chủ nghĩa Mác-Lê và những nhóm bán quân sự cánh hữu.

Tổng số người thiệt mạng thật sự gây choáng: theo các nguồn đáng tin cậy có thẩm quyền nhất thì trong giai đoạn đầu tiên, gọi là “La Violencia”, thì các nạn nhân, đặc biệt là người dân, là 300,000 người. Chỉ riêng giai đoạn nội chiến chống lại FARC, thì số người thiệt mạng là 230,000 người trong vòng 50 năm, hầu hết đều là thường dân. Tuy nhiên, con số này phải được thêm vào một mức lớn hơn nhiều, nhưng con số chưa được biết đến của lịch sử thế giới hiện đại: tại Colombia, những năm xung đột với nhóm FARC cũ – một nhóm chính trị hiện đã hoà hợp với đảng chính trị theo hiến pháp – và với nhóm ELN (Quân Đội Giải Phóng Quốc Gia), một nhóm đang có những thương thảo về hoà bình tại Ecuador, đã tạo nên con số người thiệt mạng là 8,376,463 nạn nhân.

Theo bài phát biểu của Tổng Thống Manuel Santos trong dịp “Lễ Tưởng Niệm Các Nạn Nhân, Ký Ức và Sự Tha Thứ” “Registro Único de Víctimas” (RUV), thì con số ở trên được chia ra như sau: 7,134,646 người bị trục xuất, 983,033 người bị giết hại (gồm 230,000 của những cuộc mâu thuẫn nội bộ với quân du kích), 165927 người bị mất tích bắt buộc (không ai có tin tức gì cả), 10,237 người bị tra tấn và 34,814 người bị bắt cóc (gồm nhiều trẻ em bị bắt để nhận tiền chuộc và những em chẳng bao giờ được trở về với người thân yêu của mình). Theo RUV, 96% trong tổng số 8,376,463 nạn nhân là “các nạn nhân của mâu thuẫn vũ trang” và 302,191 người thuộc về nhóm “nạn nhân bị tuyên án”, chẳng hạn các cá nhân bị toà án bao gồm trong số những người đã quá cố.

Do đó, thật rõ ràng là tại Colombia con số nạn nhân chỉ có 230,000 người chịu ảnh hưởng bởi những xung năng của các mâu thuẫn nội bộ mà chúng ta thường biết đến. Đối với xã hội Colombia, thì tình trạng nạn nhân là một ý niệm mang tính chính trị, văn hoá và pháp lý rộng hơn nhiều, luôn luôn tôn trọng sự thật và, trên hết, 10 năm trường đau khổ của toàn bộ đất nước. Đây là một ý niệm mà chúng ta phải ghi nhớ khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô được cho là sẽ đặt “các nạn nhân” làm trọng tâm chuyến thăm của Ngài. Chắc chắn, Đức Giáo Hoàng sẽ gợi nhắc lại hai vị giám mục đã bị giết hại trong những năm này (Đức Giám Mục Isaías Duarte Canclini, 1939/2002 và ĐGM Jesús Jaramillo, 1916/1989) cũng như là hơn 100 linh mục, tu sĩ nam nữ, phó tế và giáo lý viên đã bị giết hại trong vòng 30 năm qua.

Ngài cũng sẽ nhắc lại hàng chục các giám đốc và các nhà hoạt động nhân quyền đã bị giết hại, một số trong số đó đã bị ám sát trong những tháng qua, sau khi việc ký kết Hiệp Ước Hoà Bình, như đã từng xảy ra nhiều năm trước sau khi hoà hợp một nhóm vũ trang nhỏ khác. Dĩ nhiên, Đức Giáo Hoàng cũng sẽ cầu nguyện cho hàng ngàn nông dân đã bị sát hại bởi các nhóm bán quân sự cánh hữu đang phục vụ cho những tay địa chủ và những kẻ đầu cơ. Và tư tưởng và tâm hồn cảu Đức Giáo Hoàng cũng sẽ là một nỗi khổ chung, một nỗi khổ về một đất nước tử đạo, nơi mà hai thế hệ đã qua đã được sinh ra và lớn lên ở nơi mà họ coi là tình trạng bạo lực “bình thường” khi họ chẳng biết gì về việc sống trong hoà bình.

Bốn bài suy tư trọng tâm của chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Phanxicô đến Colombia tạo ra một “tiến trình hoà giải” mà Ngài muốn thúc đẩy và thắp lên như là “một làn sóng của sự dịu dàng và lòng thương xót”: Bogotá (“Những Người Kiến Tạo Hoà Bình, Cổ Võ Sự Sống”), Villavicencio (“Hoà Giải với Thiên Chúa, nơi người dân Colombia và với Thiên Nhiên”), Medellin (“Ơn Gọi và Tông Đồ Kitô Giáo”) và Cartagena (“Phẩm Giá Của Người Dân và Nhân Quyền”).

Trong chuyến đi quốc tế lần thứ 20 của Ngài, chỉ một vài lần Đức Giáo Hoàng Phanxicô kinh nghiệm một điều gì đó tương tự với điều đang đợi chờ Ngài tại Colombia: gặp gỡ và đón nhận rất nhiều người trẻ, già và trung niên, nam, nữ, trẻ em, giàu và nghèo, những người đang mang trong tâm hồn họ những vết sẹo của những đêm trường đau khổ, hạ nhục và cô đơn. Nếu chúng ta không hiểu, thì chúng ta không thể nắm bắt được chiều kích mang tính nhân chủng, xã hội và thiêng liêng của thực tại này – đó là, thực tại của nước mắt và nỗi khổ đau miên trường của người dân, chúng ta sẽ không thể hiểu vì sao Đức Giáo Hoàng Phanxicô lại nhất định phải thực hiện chuyến thăm đất nước Nam Mỹ này, nơi mà trong số những điều kháce – niềm tin Công Giáo đang rất lan rộng, sâu sắc và cảm nghiệm – và ở đây chúng ta đối diện với một mầu nhiệm chưa được giải quyết; thật chưa rõ ràng, cần có điều nghiên hơn nữa, mặc dù thật khó để tìm ra câu trả lời, tại sao hai đất nước Latinh đông người Công Giáo nhất, Mexico và Colombia, trong nhiều thập kỷ đã là “một huyết mạch mở” của nỗi đau, tội ác, bất công và trục lợi.

Đây là một thách đố khác đối với lộ trình của Đức Giáo Hoàng Phanxicô đến Colombia.

Sau cùng, chắc chắn là Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ có một tư tưởng đặc biệt đối với 200,000 người bị mất tích mà chẳng ai biết liệu là họ còn sống hay họ đã mất, và nếu thế, thì họ chết ở đâu và cách nào, họ được chôn ở đâu và tại sao họ lại không về nhà. Đây có lẽ là nỗi khổ tồi tệ nhất vì sự lãng quên là sau cùng, tuyệt đối. Theo Hội Chữ Thập Đỏ và Tổ Chức Phi Chính Phủ Equitas, thì một con số quan trọng cá nạn nhân này – 24,483 – ngày nay đang đợi chờ tại 375 nghĩa trang, nhiều trong số đó là phi pháp, một cái danh, một nơi chôn cất và một lời kinh cầu.

Luis Badilla - Francesco Gagliano

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ Vatican Insider)