Skip to main content
Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và Nhà Độc Tài Augusto Pinochet trên ban công dinh tổng thống Moneda, Chile, 1987 (Vatican Insider)

Một Vị Giáo Hoàng Trở Lại Dinh Tổng Thống Moneda Sau Câu Chuyện "Balconazo" Của Nhà Độc Tài Pinochet

Vào sáng thứ Ba ngày 16/01, chỉ một vài giờ nữa, Đức Giáo Hoàng Phanxicô sẽ đi qua ngưỡng cửa vào dinh tổng thống Moneda tại Santiago de Chile. Tổng Thống Salvador Allende đã qua đời ở đó, và sau này dinh trở thành một nơi ở của nhà độc tài Augusto Pinochet. Đây sẽ là lần đầu tiên một Giáo Hoàng sẽ đặt chân trở lại vào trong tòa nhà ấy sau một khung cảnh nổi tiếng và được bàn luận nhiều về cái “ban công”, 31 năm về trước, khi một âm mưu mà ông Pinochet đã thu xếp – phá vỡ hết mọi chương trình và giao thức đã được đồng thuận – để thể hiện ông đứng trên ban công cùng với Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II.

Kể từ khi Ngài đến sân bay Santiago vào ngày 01/04/1987, trong sự hiện diện của nhà độc tài, Đức Giáo Hoàng Wojtyla đã nói về “phẩm giá bất khả xâm phạm của con người nhân loại”. Và một vài giờ sau, ngay tại chân của một tượng Đức Mẹ rất lớn, Ngài đã nói Ngài đặc biệt chúc phúc cho “những người dân ở bên lề” của đất nước này và “những người đã chịu đau khổ vì những hậu quả của bạo lực”. Ngoại giao tòa thánh Vatican đã đồng ý 3 cuộc gặp gỡ với nhà độc tài Pinochet, một người lo sợ rằng chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Ba Lan sẽ có khả năng tạo nên sự phản ứng có thể của đám đông với chế độ độc tài: cuộc gặp thứ nhất, đón tiếp tại sân bay, rồi cuộc gặp chính thức tại dinh Moneda, và cuối cùng là khi tiễn chân. Ông Pinochet, một người rất muốn càng hiện diện nhiều với Đức Giáo Hoàng trong tất cả các sự kiện trong chương trình, đã nỗ lực ngăn cản Ngài – trong vô vọng – khỏi việc gặp gỡ với các đại diện chính trị của bên đối lập và nghiên cứu cách để đạt được một “dịp chụp hình” ngoại thường.

Người tổ chức các chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng vào thời đó là Cha Dòng Tên Roberto Tucci, sau này là hồng y. Chuyến thăm ngoại giao đến Lãnh Đạo Nhà Nước Chile đã được lên lịch vào lúc 9g00 sáng vào ngày 02/04 và giao thức được dành cho một cuộc trao đổi riêng ngắn, thêm một phần chào các thành viên gia đình của nhà độc tài. Chế độ đã âm thầm tạo ra một kịch bản khác. Trước bình minh, khoảng 7,000 người ủng hộ ông Pinochet đã được đưa đến quảng trường trước Moneda, tuyên bố và la ó rằng họ muốn thấy Đức Giáo Hoàng. Chương trình đã được đưa ra vào chỉ khoảng nửa giờ trước, đã bị trì hoãn lại, cho đến khi nhiều tiếng la ó ở bên ngoài ngày càng lớn hơn: Juan Pablo Segundo, te quiere todo el mundo!” (Gioan Phaolô II, toàn thế giới yêu mến Ngài!”. Cuối buổi trao đổi với ông Pinochet, Đức Giáo Hoàng Wojtyla đã được dẫn đến một cánh cửa khác với một cánh cửa đã được đồng thuận trước đó với đoàn tùy tùng Vatican và Ngài xuất hiện trước một bức rèm đen dày. Sau đó nhà độc tài quay sang Đức Giáo Hoàng và nói, “Thưa Đức Thánh Cha, bên ngoài người dân đang muốn gặp Ngài và chào Ngài”. Họ đợi chờ phúc lành của Ngài”.

Vào thời khắc cụ thể ấy, thì nhân sự quân đội đã kéo bức màn ra và mở cửa sổ tỏa lạc tại trung tâm ban công của dinh tổng thống ra nhìn xuống quảng trường. Đức Gioan Phaolô im lặng cảm thấy bị phản bội, nhưng dĩ nhiên là Ngài thể hiện bản thân Ngài để chào người dân đang tuyên dương Ngài. Cảnh tượng này nổi tiếng là “balconazo”. Trước khi rời khỏi, Đức Wojtyla đã nhìn thẳng vào nhà độc tài bằng cái nhìn lạnh như băng, và sau đó – có phần giận dữ - đã nói với các cộng sự viên của Ngài về điều đã xảy ra.

“Nhà độc tài Pinochet đã bắt Đức Giáo Hoàng phải đi với ông đến ban công của phủ tổng thống, đi ngược với ý muốn của Ngài – Cha Tucci nói – “Ông ấy đánh lừa tất cả chúng tôi”. “Chúng tôi thuộc đoàn tùy tùng của Đức Giáo Hoàng, đã được đưa sang một phòng đợi khác chờ một cuộc gặp gỡ cá nhân riêng tư kết thúc. Theo như những thỏa thuận – điều mà tôi đã đồng ý trên những đồng thuận của Đức Giáo Hoàng – Đức Gioan Phaolô II và Tổng Thống sẽ không xuất hiện để chào đám đông. Đức Wojtyla rất phê bình nhà độc tài Chile và không muốn xuất hiện bên cạnh ông. Tôi luôn luôn dõi mắt vào chỉ một cánh cửa kết nối với phòng khách, nơi mà chúng tôi ngồi, đến căn phòng nơi mà Đức Giáo Hoàng và ông Pinochet đang ngồi. Nhưng bằng một động thái đã tính toán cẩn thận, họ đã để các vị ấy đi ra một cửa khác. Họ bước đến trước một tấm rèm đen lớn – Đức Giáo Hoàng bực dọc hồi đó kể lại cho chúng tôi – và ông Pinochet đã buộc Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II dừng ở đó, như thể để cho Ngài coi một điều gì đó. Rồi bức rèm được mở ra bất ngờ, và Đức Giáo Hoàng thấy mình đang đứng trước cửa số ban công nhìn ra quảng trường với đám đông dân chúng. Ngài không thể rút lại, nhưng tôi nhớ là khi Ngài rời khỏi ông Pinochet Ngài đã nổi giận với nhà độc tài bằng đôi mắt của Ngài.

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ Vatican Insider)