Đức Giáo Hoàng Phanxicô - Bài giảng Lễ Chúa Hiển Linh 2021

Tác Giả Tin Mừng Mát-thêu nói cho chúng ta biết rằng các Đạo Sĩ, khi họ đến Bêlem, “thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Ma-ri-a, liền sấp mình thờ lạy Người.” (Mt 2:11). Thờ phượng Chúa thì không dễ gì; đó không phải là việc chỉ xảy ra. Việc này đòi hỏi một sự trưởng thành thiêng liêng nhất định và là hoa trái của một thời gian dài trong hành trình nội tâm. Thờ phượng Thiên Chúa không phải là việc chúng ta làm cách tự nhiên. Đúng thật, con người cần phải thờ phượng, nhưng chúng ta có thể rủi ro bỏ lỡ mục tiêu. Thực vậy, nếu chúng ta không thờ phượng Thiên Chúa, thì chúng ta sẽ thờ các ngẫu tượng – không có con đường trung dung, hoặc là Thiên Chúa hoặc là ngẫu tượng; hoặc, nói theo ngôn ngữ của nhà văn Pháp: “Bất cứ ai không thờ Thiên Chúa, thì thờ ma quỷ” (Léon Bloy) – và thay vì trở thành người tin, chúng ta trở thành kẻ thờ ngẫu tượng. Chỉ như thế, aut aut.

Trong thời đại của chúng ta, thật hết sức cần đối với chúng ta, cả trong tư cách cá nhân lẫn trong tư cách cộng đồng, dành thời gian để thờ phượng. Chúng ta cần phải học cách chiêm ngắm Chúa. Một cách nào đó chúng ta đã đánh mất ý nghĩa của việc cầu nguyện thờ lạy, vì thế chúng ta phải học lại, cả trong cộng đoàn và trong chính đời sống thiêng liêng của chúng ta. Do đó, hôm nay chúng ta hãy học một vài bài học hữu ích từ các Đạo Sĩ. Giống như họ, chúng ta muốn bái quỳ và thờ lạy Chúa. Để thờ lạy Ngài cách nghiêm túc, không phải như Hê-rô-đê nói: “xin báo lại cho tôi, để tôi cũng đến bái lạy Người”. Không, cách thờ phượng đó không tốt. Cách thờ phượng của chúng ta phải nghiêm túc!

Phụng Vụ Lời Chúa mang lại cho chúng ta ba câu có thể giúp chúng ta hiểu cách trọn vẹn hơn việc là người thờ phượng Chúa nghĩa là gì. Đó là các câu: “ngước mắt chúng ta lên”, “ra đi trên một hành trình” và “thấy”. Những câu này có thể giúp chúng ta hiểu việc là một người thờ phượng Chúa nghĩa là gì.

Câu đầu tiên, ngước mắt chúng ta lên, đến với chúng ta từ tiên tri Isaiah. Đối với cộng đồng Israel, mới trở về từ cuộc lưu đày và đang nản lòng bởi những thách đố và gian khó lớn lao, vị tiên tri đã nói những lời khích lệ mạnh mẽ này: “Hãy ngước mắt lên và hãy nhìn quanh” (60:4). Ngài mời gọi họ hãy đặt sang một bên sự mỏi mệt và phàn nàn của họ, thoát ra khỏi cái cổ chai của một cách nhìn hạn hẹp về mọi sự, bỏ đi thứ toàn trị của cái tôi, cơn cám dỗ liên tục để rút vào trong bản thân chúng ta và những quan tâm của chúng ta. Để thờ phượng Chúa, trước hết chúng ta phải “ngước mắt chúng ta lên”. Nói cách khác, không để cho bản thân chúng ta bị giam hãm bởi những cung bậc tưởng tượng vốn bóp nghẹt niềm hy vọng, để không biến các vấn đề và khó khăn là trọng tâm của đời sống chúng ta. Điều này không có nghĩa là chối bỏ thực tại, hoặc tự cám dỗ bản thân chúng ta đi vào trong việc nghĩ rằng mọi sự rồi sẽ tốt. Trái lại, đó là một vấn đề của việc nhìn vào các vấn đề và những lo âu theo một cách thế mới, khi biết rằng Thiên Chúa biết các rắc rối của chúng ta, chú ý đến những lời cầu nguyện của chúng ta, chứ không thờ ơ trước những giọt nước mắt chúng ta đổ ra.

Cách nhìn mọi sự như này, vốn bất chấp mọi sự mà vẫn tiếp tục tin vào Thiên Chúa, sẽ mang lại một sự gia tăng về lòng biết ơn con thảo. Khi điều này xảy ra, tâm hồn chúng ta sẽ mở ra để thờ phượng. Mặt khác, khi chúng ta chỉ tập trung cao độ vào các vấn đề của mình, và khước từ ngước mắt chúng ta lên Thiên Chúa, thì sự sợ hãi và sự bối rối len lỏi vào trong tâm hồn của chúng ta, làm gia tăng sự tức giận, sự hoang mang, sự lo âu và tuyệt vọng. Do đó sẽ trở nên khó để thờ phượng Thiên Chúa. Khi điều này xảy ra, chúng ta cần tìm sự can đảm để phá vỡ cái vòng luẩn quẩn của những kết luận trước của chúng ta và nhận ra rằng thực tế thì lớn lao hơn điều chúng ta tưởng tượng. Hãy ngước mắt lên, hãy nhìn quanh. Chúa mời gọi chúng ta hãy tin tưởng vào ngài, vì Ngài thật sự quan tâm đến mọi người. Nếu Thiên Chúa có thể lo cho cỏ ngoài đồng, vốn nay còn mai bị quăng vào lò lửa, vậy thì Ngài sẽ còn chu cấp cho chúng ta nhiều biết mấy? (x. Lc 12:28). Nếu chúng ta ngước mắt lên tới Chúa, và suy xét mọi sự dưới ánh sáng của Ngài, thì chúng ta sẽ thấy rằng Ngài không bao giờ bỏ mặc chúng ta. Ngôi Lời trở thành xác phàm (x. Ga 1:14) và vẫn luôn ở với chúng ta cho đến tận cùng thời gian (x. Mt 28:20). Luôn luôn.

Khi chúng ta ngước mắt lên với Thiên Chúa, thì các vấn đề của cuộc sống không biến đi ngay, không; thay vào đó chúng ta có thể chắc chắn rằng Thiên Chúa ban cho chúng ta sức mạnh để giải quyết chúng. Do đó, bước đầu tiên để hướng tới thái độ thờ phượng là “ngước mắt lên”. Việc thờ phượng của chúng ta là việc thờ phượng của các môn đệ là những người đã tìm thấy nơi Thiên Chúa một niềm vui mới và ngoài mong đợi. Niềm vui thế tục dựa trên sự giàu có, sự thành công hay những thứ tương tự, luôn với bản thân chúng ta là trung tâm. Niềm vui của người môn đệ Đức Kitô, mặt khác, dựa trên lòng trung thành của Thiên Chúa, mà lời hứa của Ngài không bao giờ thất bại, bất luận là những khủng hoảng nào mà chúng ta đang đối diện. Lòng biết ơn và niềm vui con thảo làm thức tỉnh nơi chúng ta một lòng khao khát để thờ phượng Thiên Chúa, Đấng vẫn luôn trung tín và không bao giờ bỏ mặc chúng ta.

Câu hữu ích thứ hai là ra đi trên một hành trình. Trước khi họ có thể thờ lạy Hài Nhi tại Bêlem, thì các Đạo Sĩ đã phải thực hiện một hành trình dài. Thánh Mát-thêu thuật lại cho chúng ta rằng vào những ngày ấy “có mấy nhà chiêm tinh từ phương Đông đến Giê-ru-sa-lem, và hỏi: ‘Đức Vua dân Do-thái mới sinh, hiện ở đâu? Chúng tôi đã thấy vì sao của Người xuất hiện bên phương Đông, nên chúng tôi đến bái lạy Người’” (Mt 2:1-2). Một hành trình luôn luôn có liên hệ đến sự biến đổi, một sự thay đổi. Sau một hành trình, chúng ta không còn như cũ. Luôn có gì đó mới về những người đã thực hiện một hành trình: họ học những điều mới, gặp gỡ con người và hoàn cảnh mới, và tìm thấy sức mạnh nội tâm giữa những gian khó và hiểm nguy mà họ gặp trên đường. Không ai thờ phượng Thiên Chúa mà trước hết không kinh nghiệm được sự trưởng thành nội tâm xuất phát từ viẹce thực hiện một hành trình.

Chúng ta trở thành người thờ phượng Chúa qua một tiến trình tiệm tiến. Chẳng hạn, kinh nghiệm dạy cho chúng ta biết rằng ở tuổi 50 chúng ta sẽ thờ phượng khác hơn là chúng ta thờ phượng ở tuổi 30. Những người để cho bản thân họ được hình thành bởi ân sủng thì luôn tiến bộ theo thời gian: ở bên ngoài, chúng ta trở nên già hơn – vì thế Thánh Phaolô nói với chúng ta – trong khi bản chất nội tâm của chúng ta được biến đổi mỗi ngày (x. 2 Cr 4:16), khi chúng ta lớn lên trong sự hiểu biết về cách tốt nhất để thờ phượng Chúa. Từ quan điểm này, những thất bại, những khủng hoảng và những sai phạm của chúng ta có thể trở thành những kinh nghiệm học tập: thường chúng có thể giúp chúng ta trở nên ý thức hơn rằng chỉ một mình Thiên Chúa mới xứng được thờ phượng, vì chỉ một mình Ngài mới có thể làm no thoả lòng khao khát thẳm sâu nhất của chúng ta đối với sự sống và sự vĩnh cửu. Với sự chuyển biến của thời gian, những thử thách và khó khăn của cuộc sống, kinh nghiệm trong niềm tin, sẽ giúp thanh luyện tâm hồn, làm cho tâm hồn trở nên khiêm nhường hơn và do đó mở ra với Thiên Chúa hơn. Ngay cả tội lỗi của chúng ta, sự nhận biết về tình trạng là tội nhân, sự nhận biết về việc kinh nghiệm những điều tồi tệ như vậy. “Nhưng tôi đã làm điều này…tôi đã làm…”: nếu bạn tiếp cận điều này bằng niềm tin và sự sám hối, với sự hoán cải, thì nó sẽ giúp bạn lớn lên. Thánh Phaolô nói rằng mọi sự có thể giúp chúng ta lớn lên về thiêng liêng, gặp gỡ Chúa Giêsu, ngay cả tội lỗi chúng ta. Và Thánh Tôma thêm: “etiam mortalia”, ngay cả những tội tồi tệ, tồi tệ nhất. Nhưng nếu bạn đáp trả bằng sự sám hối thì tội có thể giúp bạn trên hành trình này hướng đến việc gặp gỡ Chúa và thờ phượng Ngài cách trọn vẹn hơn.

Giống như các Đạo Sĩ, chúng ta cũng phải để cho bản thân chúng ta học từ hành trình đời sống của mình, được đánh dấu bởi những sự bất tiện không thể tránh khỏi của việc đi lại. Chúng ta không thể để cho sự mỏi mệt của mình, những thất bại và vấp ngã của bản thân làm cho chúng ta nản lòng. Thay vào đó, bằng việc khiêm tốn nhìn nhận chúng, chúng ta có thể biến chúng thành những cơ hội để tiến về Chúa Giêsu. Cuộc sống không phải là để phô trương những khả năng của chúng ta, mà là một hành trình hướng đến Đấng yêu thương chúng ta. Chúng ta không cần phải phô trương các nhân đức của chúng ta trong mọi bước đi cuộc đời mình; thay vào đó, với sự khiêm nhường chúng ta sẽ đi hướng về Chúa. Bằng việc bám chặt tầm nhìn của mình vào Chúa, chúng ta sẽ tìm thấy sức mạnh cần thiết để nuôi dưỡng niềm vui được đổi mới.

Và vì thế chúng ta đến với cụm từ thứ ba: thấy. Ngước mắt lên; ra đi trên hành trình; thấy. Tác Giả Tin Mừng thuật lại cho chúng ta biết rằng, “Họ vào nhà, thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Ma-ri-a, liền sấp mình thờ lạy Người” (Mt 2:10-11). Việc thờ phượng là một hành vi của sự nhớ đến dành cho các bậc thượng quyền và phẩm hạnh cao. Các Đạo Sĩ thờ phượng Đấng mà họ biết là Vua Dân Do Thái (x. Mt 2:2). Nhưng họ thật sự thấy gì? Họ thấy một hài nhi nghèo nàn và mẹ hài nhi. Nhưng những bậc thông thái này từ những vùng đất xa xôi lại có thể nhìn vượt ra khỏi những hoàn cảnh thấp hèn và nhận ra ở nơi Hài Nhi ấy một sự hiện diện hoàng tộc. Họ có thể “thấy” vượt ra khỏi những vẻ bề ngoài. Quì gối trước Hài Nhi Bêlem, họ thể hiện một sự thờ phượng vốn vượt trên tất cả nội tâm: sự mở ra các vật quí mà họ đã mang theo như là những quà tặng biểu trưng cho việc dâng chính tâm hồn họ.

Để thờ phượng Chúa chúng ta cần “thấy” vượt ra khỏi bức màn của những thứ thấy được, vốn quá thường mang tính cám dỗ. Hê-rô-đê và những người lãnh đạo của Jerusalem đại diện cho một tinh thần thế tục bị nô lệ cho những vẻ bề ngoài và những hấp dẫn chóng qua. Họ nhìn, nhưng họ không thể thấy. Đó không phải là việc họ không tin, không; đó là việc họ không biết cách thấy vì họ đang là những nô lệ cho những vẻ bề ngoài và tìm kiếm điều gì là hấp dẫn. Chỉ chỉ tôn trọng cảm giác, những thứ cuốn hút sự chú ý của đám đông. Tuy nhiên, nơi các Đạo Sĩ, chúng ta thấy một cách tiếp cận rất khác, một cách mà chúng ta có thể định nghĩa là chủ nghĩa thực tại mang tính thần học – một thuật ngữ “rất cao”, nhưng hữu ích – một cách tiếp nhận thực tại khách quan của mọi sự và dẫn đến việc nhận biết rằng. Thiên Chúa chê ghét hết mọi sự phô trương. Chúa ở trong sự khiêm nhường, Ngài là như vậy, một hài nhi khiêm nhường, Đấng chê ghét sự phô trương rõ ràng là sản phẩm của tinh thần thế tục. Một cách “nhìn” vốn vượt ra khỏi điều hữu hình và giúp cho chúng ta có thể thờ phường Chúa là Đấng thường ẩn náu nơi mọi hoàn cảnh thường nhật, nơi người nghèo và những người ở bên lề. Một cách nhìn mọi thứ mà không bị ấn tượng bởi âm thanh và sự cuồng loạn, mà tìm trong mọi hoàn cảnh những điều thật sự có ý nghĩa, và mọi sự tìm kiếm Chúa. Do đó, cùng với Thánh Phaolô, chúng ta “không chú tâm đến những sự vật hữu hình, nhưng đến những thực tại vô hình. Quả vậy, những sự vật hữu hình thì chỉ tạm thời, còn những thực tại vô hình mới tồn tại vĩnh viễn” (2 Cr 4:18).

Xin Chúa Giêsu giúp chúng ta trở thành những người thờ phượng thật sự, biết thể hiện nơi chính đời sống của chúng ta kế hoạch yêu thương của Ngài dành cho toàn thể nhân loại. Chúng ta hãy xin ân sủng cho từng người chúng ta và cho toàn thể Giáo Hội, để học cách thờ phương, tiếp tục thờ phượng, thực thi việc cầu nguyện thờ phượng này thường xuyên, vì chỉ một mình Thiên Chúa là được thờ phượng.

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ Vatican.va)