Rò rỉ Facebook nhấn mạnh chiến lược để hoạt động tại những vùng đàn áp cao

Người dùng Facebook được phép khen ngợi những kẻ giết người hàng loạt và “các tác nhân bạo lực phi nhà nước” trong những hoàn cảnh nhất định, theo những chỉ dẫn nội bộ nhấn mạnh cách mà công ty công nghệ này đang nỗ lực đẻ hoạt động trong các chế độ đàn áp.

Bản rò rỉ cũng cho thấy rằng Facebook đang duy trì một danh mục “các tội phạm được nhận biết” và hướng dẫn những người điều phối của công ty hãy phân biệt giữa những tội phạm này với “các tội phạm khác mà FB không nhận diện được” khi áp dụng các qui định của công ty.

Danh sách được thiết kế để tránh mang lại sự trợ giúp cho các nước nơi mà luật hình sự được coi là không tương thích với quyền căn bản của con người. “Chúng ta chỉ nhận biết các tội phạm vốn tạo nên sự thương tổn về mặt thể lý, tài chính hay tâm thần cho các cá nhân” như “trộm, cướp và biển thủ, sát nhân, gây loạn và việc sờ soạng lạm dụng tình dục không có sự đồng thuận”, chỉ dẫn cho biết.

Các tội ác không được Facebook nhìn nhận gồm “những tuyên bố về tình dục”, những cuộc biểu tình ôn hoà chống lại các chính phủ” và “thảo luận về các chủ đề/sự kiện lịch sử gây tranh cãi như tôn giáo”. Facebook cho rằng đây là cách duy nhất nó có thể hoạt động ở các nước nơi mà lề luật hơi bị bất nhất.

Nhưng việc tiết lộ về quyết định rõ ràng của hãng này đặt bản thân hãng trên lề luật có thể tạo ra sự đối kháng với các chính phủ trên khắp thế giới. “Một trong những vấn đề lớn nhất là Facebook đã đi vào từng quốc gia trên hành tinh này mà không có ý tưởng gây ảnh hưởng”, Wendy Via, đông sáng lập và chủ tịch của Dự Án Toàn Cầu Chống Lại Hận Thù và Chủ Nghĩa Cực Đoan cho biết.

Bà mô tả Facebook, được thành lập tại Hoa Kỳ, là đang có “một chút khả năng ngôn ngữ và không có một sự hiểu biết nào về văn hoá”, khi nói thêm, “Bạn có thể xây dựng những qui định mật nếu bạn không thể hiểu tình hình”.

Ngay cả tại Hoa Kỳ, thì Facebook đã vật lộn với việc giải quyết các thay đổi văn hoá. Các tài liệu cho thấy sự hiểu biết về cách mà Facebook đã vật lộn để định nghĩa và có hành động chống lại phong trào cực tả Qanon. Các tài khoản gắn liền với Qanon bị cấm khỏi nền tảng vào tháng 10/2020 sau những năm đã phát triển về mức nổi tiếng và tranh cãi.

Khi xác định Qanon là “mạng lưới thuyết âm mưu có kèm theo bạo lực”, giờ đây công ty đã cấm các tác nhân bạo lực phi nhà nước” vốn “được tổ chức dưới một cái tên, ký một tuyên ngôn sứ mạng hay biểu tượng; VÀ cổ võ các thuyết có gắn liền với bạo lực hoặc hành vi hạ nhân phẩm đối với con người hay các tổ chức đã bị phá huỷ bởi các nguồn có uy tín; VÀ cổ võ cho các vụ việc bạo lực trong thế giới thực để thu hút sự chú ý hoặc lặp lại những nguy hại được cổ võ trong các lý thuyết đã bị phá bỏ”, theo các chỉ dẫn bị rò rỉ đối với các điều phối viên, vốn đề ký vào tháng 12/2020.

Tài liệu hướng dẫn này nhấn mạnh cuộc chiến của Facebook để hoạt động tại một số chế độ tự trị nhất trên thế giới. Một ngoại lệ trước các chỉ dẫn về nội dung khủng bố, chẳng hạn, cho phép người dùng khen những kẻ giết người hàng loạt và “những tác nhân bạo lực phi nhà nước”, trong một thuật ngữ mô tả khi nói đến các nhóm quân sự tham gia vào các cuộc nội chiến không nhắm vào người dân thường.

Theo các nguồn của Facebook, thì công ty nhìn nhận rằng trong các mâu thuẫn phức tạp một số tác nhân bạo lực phi nhà nước đã cung cấp những dịch vụ chính và tham gia vào các thương thảo với các chính phủ. Khen ngợi hay cổ võ bạo lực bởi những nhóm này thì không được phép.

Trong một tham chiếu đến Myanmar, Trung Đông và Châu Phi trong bản chỉ dẫn, thì đội leo thang toàn cầu của Facebook – một nhóm đặc quyền hơn các nhà điều phối là những người các chính tông được công ty tuyển dụng thay vì dùng dịch vụ ngoài – được cho biết: “Cho phép nội dung vốn khen ngợi những tác nhân bạo lực phi nhà nước, trừ khi nó chưa đựng tham chiếu trực tiếp đến bạo lực”. Nội dung “thảo luận về những vụ giết người hàng loạt” thì cũng được cho phép với điều kiện đó là “thảo luận về các sự kiện dẫn đến một vụ thảm sát tập thể, ngay cả khi những thảo luận như vậy có lập trường ưu ái đối với sự kiện hoặc người thực hiện nó”.

Một trường hợp về bình luận hợp pháp là: “Cảnh sát đâu? Tại sao sự việc lại rơi trên người này để nỗ lực và khôi phục trật tự?” Chính sách được đưa ra hồi đầu tại Myanmar và Syria và giờ áp dụng toàn cầu, tài liệu này được hiểu.

Quyết định của Facebook để đưa ra chuẩn mực hành xử trên luật hình sự của các nước của công ty này cũng áp dụng tại các nơi khác về những chỉ dẫn điều phối của họ. Trong việc nói với những người điều phối về cách duy trì các thảo luận về “những điều tốt được phép”, chẳng hạn, Facebook áp dụng một loạt những giới hạn toàn cầu đối với các mục nơi mà luật pháp địa phương rất khác.

Cần sa không được phép mua, bán, hay thương mại trên Facebook bất chấp được phép ở nhiều khu vực nhưng người dùng có thể “thừa nhận” đã hút hoặc “cổ võ” cần sa. Cùng những giới hạn áp dụng cho rượu, mặc dù các cửa hàng rượu, không giống như những người bán cần sa, được phép quảng cáo cho những người trên 18 tuổi. Tất cả “mọi loại thuốc không phải y học” thì bị cấm ngặt trên Facebook, vượt cả quyền pháp lý địa phương.

Các nguồn Facebook cho biết lãnh vực y học đã ngày càng chấp nhận việc dùng cần sa trong việc điều trị các loại bệnh trong khi “các loại thuốc không thuộc y tế” như cocaine và heroin thì không có được dùng trong y học.

Chính sách của Facebook về việc áp dụng cách chọn lọc các luật quốc gia đã được phản án bởi các hành động công khai của hãng trước đó. Vào tháng 2, BBC đã tường thuật rằng Thị Trường Facebook được dùng để sắp xếp việc bán hàng phi pháp trên mảnh đất Amazon. Theo như đài này, thì Facebook đã quyết định rằng “việc nỗ lực giảm doanh số là phi pháp sẽ quá phức tạp một nhiệm vụ để tự thân nó thực hiện, và cần phải để cho pháp lý và các giới chức địa phương khác giải quyết”.

Tại Hoa Kỳ, công ty đã dành 4 năm để phỉ báng những lời chỉ trích vì đối xử với ông Donald Trump khác biệt so với những người dùng khác và các nhà lãnh đạo thế giới khác. Vào mùa hè 2020, Facebook đã từ chối thực hiện hành động chống lại tổng thống Mỹ trước một bài đăng tuyên bố “khi việc cướp bóc bắt đầu, thì việc nã súng bắt đầu”. CEO của hãng, ông Mark Zuckerberg, đã nói ông đã coi bài đăng này là một lời cảnh báo về tình trạng hành động hơn là một đe doạ vốn đi ngược với các qui định của Facebook. Cùng những tố cáo về chính sách chạm nhẹ được thực hiện khi được thực hiện có liên quan đến cách mà Facebook xử lý phong trào Qanon. Cho đến khi nền tảng này tuyên bố việc cấm QAnon của họ vào tháng 10, thì cộng đồng phần lớn đã không còn bị ảnh hưởng bởi các chỉ dẫn của Facebook. Ngay cả sau khi cấm, nhiều trang được nhiều like của QAnon vẫn còn được hoạt động trên trang.

Vào năm 2017, một rò rỉ khác về các tài liệu điều phối cho the Guardian đã cho thấy rằng công ty chỉ gia tăng các qui định chống lại việc chối bỏ Diệt Chủng trong những vùng phụ của các nước nơi mà việc sai lệch thông tin là phi pháp.

Thay vì quyết định dựa trên sự nguy hiểm tiềm tàng được tạo ra, thì Facebook lại tập trung vào những nơi này là nơi rất có thể đối diện với việc bị điều tra hay bị kiện. Vào năm 2020, Facebook cập nhập chính sách cấm việc chối bỏ Diệt Chủng trên nền tảng của họ trên khắp thế giới.

Một phát ngôn viên của Facebook cho biết: “Chúng tôi không cho phép bất cứ ai khen ngợi các hành vi bạo lực và chúng tôi gỡ bỏ nội dung đại diện hay cổ võ cho các tổ chức mà chúng tôi đã cấm theo các chính sách của chúng tôi. Chúng tôi nhìn nhận rằng ở những vùng mâu thuẫn thì một số các tác nhân bạo lực phi nhà nước cung cấp các dịch vụ chính và thương thảo với các chính phủ - vì thế chúng tôi cho phép khen ngợi quanh những hoạt động phi bạo lực này nhưng không cho phép khen ngợi tình trạng bạo lực của những nhóm này.

“Chúng tôi cũng duy trì một danh mục các tội phạp mà chúng tôi áp dụng theo những chính sách này, nhưng thay vì tách chúng ra theo nước hay vùng thì chúng là các tội phạm được nhìn nhận toàn cầu. Vì chúng tôi là một nền tảng toàn cầu, nên chúng tôi có một danh mục các chính sách về điều chúng tôi cho phép và áp dụng chúng ở mọi quốc gia và khu vực. Trong khi chúng tôi thực hiện sự tiến triển trong việc thực thi của chúng tôi, thì chúng tôi biết vẫn còn nhiều việc phải làm”. Công ty có một tiến trìqui trình cho các chính phủ các nước và các toà án để báo cáo nội dung mà họ tin là vi phạm luật địa phương.

Âu Dương Duy (The Guardian)