Vandana Shiva nói về cách chúng ta có nguy cơ trở thành "công nghệ lỗi thời"

Một trong các chuyên gia được mời đến để nói trong sự kiện “Nền Kinh Tế Phanxicô” đang diễn ra tại Assisi là một nhà môi trường học và là một nhà hoạt động nổi tiếng, cô Vandana Shiva.

Cô nói trước các tham dự viên vào Thứ Sáu, 20/11, trong một buổi nói chuyện với Pauline Effa có chủ đề “Một nền kinh tế thịnh vượng: cách nuôi dưỡng sự phát triển từ dưới?

Shiva là một nhà vật lý, một học giả, một nhà hoạt động môi trường và xã hội người Ấn Độ, một nhà cổ võ về quyền tối thượng thực phẩm tại Delhi. Cô đã viết trên 20 cuốn sách và thành lập Tổ Chức Nghiên Cứu Khoa Học, Công Nghệ, và Chính Sách Nguồn Tài Nguyên Thiên Nhiên (RFSTN), một tổ chức tập trung vào phát triển các phương pháp nông nghiệp bình ổn.

Chắc chắn là chị đã phải đọc Tông Thư Laudato Si’ của Đức Giáo Hoàng Phanxicô. Tông thư này mang lại cho chị ấn tượng gì?

Tôi không chỉ đọc Tông Thư Laudato Si’ của Đức Giáo Hoàng Phanxicô mà thôi, tôi còn tham gia vào các cuộc đối thoại tại Vatican về Việc Định Nghĩa Lại Nền Kinh Tế, và vượt ra khỏi nền kinh tế của Sự Thờ Ơ. Khi tôi đọc Laudato Si’, tôi cảm thấy tôi đang đọc các Áng Văn Vệ Đà Cổ của chúng tôi, đặc biệt là Atharvaveda về nghĩa vụ của chúng ta phải tôn trọng Trái Đất và mọi loài trên trái đất.

Những mong đợi của chị là gì về sự kiện tại Assisi?

Sự kiện được lên kế hoạch diễn ra vào tháng 3, trước dịch Covid, trước lệnh cách ly. Trước cuộc khủng hoảng về sự bất bình đẳng kinh tế và xã hội, tôi thấy sự kiện là rất quan trọng. Thậm chí vào tháng 3 thì đã rõ ràng là chúng ta cần một nền kinh tế cho đi và chia sẻ vì thiện ích chung cũng như là hết mọi loài thọ sinh trong ngôi nhà chung của chúng ta. Với Covid và lệnh đóng cửa thì Nền Kinh Tế Phanxicô đã trở thành một mệnh lệnh mang tính đạo đức và sinh thái cho sự sinh tồn và sự thịnh vượng của tinh cầu và con người. Tôi đang háo hức tham gia.

Các tôn giáo khác nhau đã đóng góp như thế nào để khôi phục một mối liên lạc đúng đắn với công trình tạo dựng? Có sự khác biệt về cách nhận thức về nguồn gốc và những cản trở của nền thần học về công trình tạo dựng?

Trong tận cốt lõi của mọi tôn giáo, thì mọi niềm tin dạy cho chúng ta hãy biết chăm sóc công trình của nhau. Không có niềm tin tôn giáo nào lại dạy phá huỷ trái đất, để cho người thân cận của chúng ta chết đói. Những câu chuyện về công trình tạo dựng có thể khác nhau, nhưng nghĩa vụ tạo dựng là chung. Các niềm tin tập trung vào các nghĩa vụ và hiệp nhất chúng ta trong nền nhân loại chung của chúng ta. Một nền chính tị của sự chia rẽ và qui định sẽ tạo ra những chia rẽ. Đối với tôi, những giáo huấn cũng thuộc về Isho Upanishad và Gandhi có sự thích ứng quan trọng để hiểu những giới hạn sinh thái và việc chung mang tính sinh thái về những qùa tặng của Trái Đất.

Lấy những giáo huấn của Isho Upanishad Gandhi nhắc nhớ chúng ta rằng Trái đất có đủ cho nhu cầu của mọi người, nhưng không phải cho lòng tham của một số người. Câu đầu tiên của Isavasya Upanishad nói:

savasyam idam sarvam yat kim ca jagatyam jagat, tena tyaktena bhunjitha, ma gridhah kasyasvid dhanam” (Isa 1)
(Vũ trụ và Trái đất được thần thánh tạo dựng và vì lợi ích của hết mọi người. Chúng ta cần vui hưởng những hoa trái của trái đất qua sự từ bỏ, chứ không phải qua lòng tham sở hữu và khai thác. Lấy nhiều hơn phần của chúng ta để đáp ứng nhu cầu của mình là đánh cắp từ các chủng khác, những người khác và tương lai).

Một thế giới kết nối vốn tạo ra sự sống, lấy nhiều hơn phần hợp lý của mình bằng việc phá vỡ những giới hạn sinh thái của việc tái tạo sẽ tạo ra một cuộc khủng hoảng sinh thái, và phá với những giới hạn đạo đức về công lý sẽ tạo ra sự khan hiếm, tình trạng nghèo và nạn đói trong xã hội. Khi người quyền thế lấy nhiều hoa trái của trái đất hơn của việc sản xuất mang tính khai thác và các khuôn mẫu tiêu thụ thì họ áp đặt, có ít hơn cho những người khác. Một thế giới dựa trên lòng tham, lấy nhiều hơn cho đi, thì “Nhiều nghĩa là Ít”. Nhiều đối với người giàu, những tỷ phú, người quyền lực, còn ít đối với Trái Đất và đối với con người. “Trong lời Ít là Nhiều Jason Hickel dắt chúng ta qua sự kết nối lẫn nhau.

Một vài năm trước, chị đã thành lập nên phong trào Naydanya để bảo vệ những hạt giống bản địa khỏi việc bị nhân giống bởi các tập đoàn đa quốc gia. Chị đang thấy mình hiện nay đang ở điểm nào trong “cuộc chiến này”?

Tôi khởi xướng phong trào Navdanya vì tôi không thể chấp nhận sự giả dối của các tập đoàn đa quốc gia là hạt giống là một cỗ máy mà họ tạo ra, và do đó có thể nhân giống nó. Đối với tôi đó là một sự phá vỡ sự nguyên vẹn của công trình tạo dựng và các thực thể sống của nó. GMO đối với các tập đoàn có nghĩa là “Thiên Chúa Đi Chỗ Khác”, giờ tụi tôi là Người Tạo Dựng. Chúng tôi là thiên chúa.

Đối với tôi thì Navdanya là sự phục vụ của tôi đối với công trình tạo dựng và đối với các quyền lợi chung của các nhà nông. Chúng tôi đã tạo nên một cộng đồng 150 Ngân Hàng Hạt Giống, tôi đã thêm vào cho luật của nước chúng tôi khi nói rằng các Loại Cây Trồng, Động Vật và Hạt Giống không phải là những sáng tạo của con người, và do đó không thể cấp bằng sáng chế. Tôi đã giúp viết nên luật nhìn nhận các Quyền Nông Dân. Ngày nay, các công ty công nghệ sinh học đang hợp tác với các Tỷ Phú Công Nghệ muốn tạo nên nền nông nghiệp số và làm nông nghiệp với nông dân. Họ muốn thay thế thực phẩm thật và bánh sự sống bằng loại thực phẩm sáng chế trong phòng thí nghiệm. Sự nghèo và đói và các loại bệnh Mãn Tính là một hậu quả của lòng tham của các tập đoàn là những đơn vị muốn thúc đẩy chất độc và hoá chất để phát triển thực phẩm và chế biến. Giờ đang có một nỗ lực để tạo ra Thực Phẩm Giả và Thực Phẩm Nhân Tạo trong các phòng thí nghiệm và Nhận bằng sáng chế trong từng bước của tiến trình vốn sẽ góp phần tạo ra những điểm mới cho chủ nghĩa trích xuất và sẽ làm trầm trọng hơn nữa cuộc khủng hoảng thực phẩm và y tée. Mỗi bước tiến đến sự trích xuất hơn nữa, sự pha tạp hơn nữa, thao túng hơn, cô đọng hơn sẽ tạo ra nhiều nhu cầu hơn đối với các Nguồn Lực của Trái Đất, và lấy đi chỉ những phần thuộc về các chủng loại khác và con người.

Vào lúc này, các cộng đồng Navdanya đang đối diện với thách đố ngày càng tăng để bảo vệ quyền tối thượng về thực phẩm của họ, quyền hiểu biết tối thượng của họ, quyền tối thượng kinh tế của họ. Giờ chúng tôi đã phải tạo ra cộng đồng các Ngân Hàng Hạt Giống để bảo vệ những hạt giống của sự sống, lương thực cho sự sống, các gia súc ở nông thôn, và tính thánh thiêng của thực phẩm.

Bằng cách nào mà các công ty đa quốc gia lại có thể bị thuyết phục bãi bỏ luận lý của lợi nhuận?

Lòng tham và quyền lực khiến cho các tỷ phú là những người đang kiểm soát các tập đoàn trở nên mù quáng và điếc. Tôi không nghĩ là chúng ta cần phải thuyết phục họ. Chúng ta cần phải được thuyết phục trong tư cách các cá nhân và các cộng đồng là chúng ta phải thực hiện các hành động đúng để yêu mến và bảo vệ trái đất, có lòng thương cảm đối với hết mọi thực thể, chia sẻ. Khi tạo ra các thay thế dựa trên việc cho đi và chia sẻ sẽ tạo ra một sự thịnh vượng chung, và giúp cho chúng ta thoát khỏi sự kiểm soát mang tính tổ chức.

Chị có lạc quan về điều đã được thực hiện không?

Tôi lạc quan vì mỗi ngày tôi đều cứu và gieo các Hạt Giống Của Niềm Hy Vọng, Hạt Giống của Sự Thức Tỉnh.

Trong một vài trường hợp, dường như là công nghệ có thể cung cấp cho các nước nghèo hơn và ác nước kém may mắn hơn các cơ hội phát triển, do đó loại bỏ các hoàn cảnh nghèo mà họ thấy mình trong đó. Theo quan điểm của chị, thì có đúng để nuôi dưỡng công nghệ, hay tốt hơn trong bất cứ trường hợp nào lắng nghe trái đất khi Trái Đất nói chúng ta là một vài nơi nhất định nào đó đang thật sự cách tự nhiên thuận lợi cho một vài kiểu canh tác nào đó?

Trên 4 thập kỷ vừa qua của chúng ta, tôi đã nghiên cứu các công nghệ được áp dụng ở các nước như nước tôi với lời tuyên bố là họ có thể tạo ra sự phát triển và loại bỏ sự nghèo và đói. Tôi đã viết một Cuốn Sách về Cuộc Cách Mạng Xanh vốn đã tạo ra những thị trường mới cho ngành công nghiệp phân bón, phá huỷ đất, nước, và góp phần vào sự biến đổi khí hậu. Nó đặt người nông dân bị mắc kẹt trong nợ nần. Rồi các GMO được giới thiệu với cùng một luận điểm. Chúng để lại một dấu vết của sự nợ nần và những vụ tự sát, và thậm chí chúng được bán như là công nghệ kiểm soát dịch hại, chúng lại thất bại kiểm soát dịch. Hàng trăm nông dân chết vì chất độc thuốc diệt cỏ…Công nghệ có nghĩa là công cụ. Công cụ cần được đánh giá và chọn lựa bằng trách nhiệm. Công cụ có ý nghĩa làm cải thiện điều kiện sống của con người trong khi hoạt động theo luật của sinh thái. Những người có thế lực Công Nghệ Lớn đang nỗ lực vinh thăng các công cụ qua đó tạo ra những khoản siêu lợi nhuận bằng việc lấy dữ liệu của chúng ta, và sáng chế mọi. thứ - những hạt giống của chúng ta, thực phẩm của chúng ta, dữ liệu của chúng ta – như là một thứ tôn giáo mới. Các công cụ và công nghệ được tạo ra để cho những mục đích cao hơn, và con người và trái đất bị giảm thành những thứ phương tiện. Con người được định nghĩa là “công nghệ không cải tiến” là những người cần được nâng cấp để trở nên những phần phụ cho các loại máy móc. Lương thực thật và nuôi dưỡng được định nghĩa là “công nghệ không cải tiến”, cần được “cải tiến” qua lương thực phòng thí nghiệm, lương thực giả. Chúng ta phải trả các loại công cụ và công nghệ về vị trí đúng của chúng – là phương tiện cho các cùng đích cao hơn.

Quan điểm của chị là gì khi có liên quan đến các phong trào khác nhau vốn đã xuất hiện gần đây trên khắp Châu Âu để bảo vệ môi trường (chẳng hạn, phong trào giới trẻ và Những Thứ Sáu Vì Tương Lai)?

Tôi đón nhận mọi phong trào. Những nỗ lực của tôi luôn là để hiệp nhất mọi niềm tin, các giai tầng, các phái tính, sắc tộc để tìm kiếm nền nhân bản chung của chúng ta khi giải quyết các bất công. Bảo vệ Trái Đất là nghĩa vụ của mọi người. Nền kinh tế để chăm sóc Trái Đất sẽ chăm sóc Trái Đất và các thế hệ tương lai.

Đâu là vai trò mà người phụ nữ có trong sự chuyển tiếp sinh thái?

Là một nhà vật lý học lượng tử, tôi thật sự có. Không chấp nhận chủ nghĩa thiết yếu. Kinh nghiệm sống của tôi đã dạy cho tôi biết rằng phụ nữ bị bỏ cho việc chăm sóc gia đình và cộng đồng. Công việc chăm sóc được coi là không phải việc, bị không tôn trọng và bị hạ thấp giá trị. Nhưng liệu đó có phải là nạn dịch, hoặc lời mời gọi tái tạo lại trái đất, hoặc chăm sóc cộng đồng đang đối diện với đói, tình trạng thất nghiệp và nghèo, thì chuyên môn và sự tận tuỵ của phụ nữ sẽ dẫn đến sự chuyển tiếp sinh thái. Mọi phong trào tôi đã tham gia đã được dẫn dắt bởi phụ nữ.

PHụ nữ không bao giờ quên cách chăm sóc. Họ dạy cho mọi người giá trị của sự chăm sóc, tình yêu và lòng thương cảm.

Joseph C. Pham (Vatican News)