[Phân Tích] Sự từ nhiệm của Đức Hồng Y Becciu, một khởi đầu chứ không phải kết thúc

Vào khoảng 6g chiều thứ Năm, Đức Giáo Hoàng Phanxicô cho triệu tập Đức Hồng Y Angelo Becciu đến một cuộc họp, nhiều nguồn tin cho CNA biết. Một giờ trước đó, Đức Giáo Hoàng được cho là đã được trao một bản những tin tức đang diễn ra báo cáo về Đức Hồng Y Becciu, việc sở hữu các tài sản Vatican của Ngài, và những tố cáo mới là Ngài đã dùng vị trí của mình, và các quĩ Giáo Hội, để làm giàu cho gia đình của Ngài.

Trong vòng một tiếng, văn phòng báo chí Toà Thánh đã công bố một thông cáo nói rằng Đức Giáo Hoàng đã “chấp nhận đơn từ nhiệm của Đức Hồng Y Becciu” khỏi vai trò của Ngài là bộ trưởng Bộ Phong Thánh và các quyền của Ngài trong tư cách một hồng y. Đức Hồng Y Becciu, bằng tất cả mọi tài khoản của Ngài, thậm chí đã không đưa trở lại căn hộ gần đó, mới được tu sửa cách đặc biệt của Ngài tại Palazzo del Sant’Uffizio trước khi tin tức được công bố.

Những kiểu “từ nhiệm” đột ngột như này thì không phải không từng được biết đến tại Vatican – và chính bản thân Đức Hồng Y Becciu thường đứng ở bên kia bàn, chẳng hạn, đã từng được cho là đã ép “sự từ nhiệm của Tổng Kiểm Toán Viên đầu tiên của Vatican, ông Libero Milone là người đã bị tố cáo về “việc đã theo dõi” các vấn đề tài chính cá nhân của Đức Hồng Y Becciu.

Giống như ông Milone, Đức Hồng Y Becciu kể từ đó đã khẳng định là Ngài đã không làm gì sai. Không giống như ông Milon, là người đã cho biết là Đức Hồng Y Becciu đã đe doạ ông với việc điều tra hình sự nếu ông không rời khỏi cương vị của mình cách âm thầm, sự từ nhiệm của vị hồng y đánh dấu một khởi đầu mới, hơn là kết thúc cho câu chuyện của Ngài.

Sau khi tin tức bùng nổ vào tối thứ Năm, nhiều nguồn tin Vatican đã cho CNA biết là cả các nhà điều tra Vatican và Cảnh Sát Tài Chính Ý được cho là sẽ đặt những cáo buộc hình sự trên Đức Hồng Y Becciu. “Tôi vô tội và tôi sẽ chứng minh điều đó”, Đức Hồng Y Becciu nói với một tờ báo Ý vào sáng Thứ Sáu. Những sự hỗn độn dường như là tốt là Ngài sẽ được dành một ngày của Ngài tại toà án để thực hiện nỗ lực này.

Sự thất bại của Đức Hồng Y Becciu diễn ra xấp xỉ gần 2 năm sau khi báo cáo đặt Ngài làm trung tâm của nhiều vụ bê bối tài chính Vatican mang tính choáng ngợp khác nhau.

Trước khi nhận vai trò của Ngài tại Bộ Phong Thánh, Đức Hồng Y Becciu đã phục vụ trong vai trò phó Bộ Ngoại Giao, hoạt động như một kiểu trưởng ban nội chính của Đức Giáo Hoàng và là một người quản lý thực tế các hoạt động thường nhật của một bộ quyền lực nhất giáo triều.

Dưới thời quản lý của Ngài, bộ đã tham gia vào nhiều thương vụ đầu cơ tài chính khác nhau, gồm cả những thương vụ với các ngân hàng Thuỵ Sĩ nổi tiếng về cách tiếp cận lỏng lẻo của họ đối với việc rửa tiền, và Đức Hồng Y Becciu đã được cho là chịu trách nhiệm cá nhân cho việc ngăn chạn nhiều nỗ lực về sự minh bạch và cải tổ tài chính.

Nguyên lãnh đạo Bộ Kinh Tế Vatican, Đức Hồng Y George Pell, thường nhận thấy những nỗ lực của Ngài bị phá hỏng bởi Đức Hồng Y Becciu. Một nguồn tin cho CNA biết là có một dịp Đức Hồng Y đã dành cho Đức Hồng Y Pell – cấp trên của Ngài – một “sự quở trách” chính thức về những nỗ lực của Đức Hồng Y Pell để đem sự minh bạch đến Bộ Ngoại Giao. Vào một dịp khác, Đức Hồng Y Becciu đã ngăn chặn việc kiểm toán tất cả các vấn đề tài chính của Vatican mà Đức Hồng Y Pell ra lệnh.

Kể từ khi sự minh oan của Ngài về các cáo buộc về lạm dụng tình dục từ Toà Án Tối Cao Úc, Đức Hồng Y Pell đã không nhận định về vai trò cũ của Ngài, hoặc về các vụ bê bối tài chính khác nhau vốn đã dẫn dắt, từ, và qua văn phòng của Đức Hồng Y Becciu.

Nhưng sau việc thông báo của ngày Thứ Năm là Đức Hồng Y Becciu “đã từ chức” thì Đức Hồng Y Pell đã ban hành một thông cáo công khai hiếm hoi, khi chúc mừng Đức Giáo Hoàng Phanxicô về điều mà thực ra Ngài gọi là một bản sa thải tóm gọn.

“Đức Thánh Cha đã được chọn để làm sạch các vấn đề tài chính Vatican”, Đức Hồng Y Pell nói. “Ngài đã thực hiện một ván cờ thật dài và cần được cám ơn và chúc mừng về những tiến triển mới đây”.

Vào thời Ngài được chọn, thực vậy, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã được khen ngợi là cây chổi mới vốn sẽ dọn dẹp sự tham nhũng giáo triều. Kể từ đó, nhiều người đã trở nên tức giận trước sự thiếu tiến bộ rõ rệt và việc bổ nhiệm, sự thất vọng, và sự ra đi của các nhà cải tổ như ông Milone và Đức Hồng Y Pell.

Dù Toà Thánh đã không chính thức nhìn nhận các lý do cho sự ra đi của Đức Hồng Y Becciu, thì giờ Ngài đã trở thành vị hồng y giáo triều đầu tiên, ít nhất là trong thời hiện đại, đã bị sa thải vì hành vi sai trái về tài chính – một điều mà một số người đã dự báo khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô được bầu vào năm 2013.

Mặc dù việc sa thải Đức Hồng Y Becciu đang làm nhiều giới truyền thông kinh ngạc, thì các nhịp báo cáo trong những năm qua đã cho thấy rằng các nhà điều tra Vatican – sau cùng – đã được trao một bàn tay tự do để thực thi công việc của họ bất luận việc đó dẫn đến đâu.

Vào tháng 10/2019, một vài cựu nhân sự và những cộng sự thân cận nhất của Đức Hồng Y Becciu tại Bộ Ngoại Giao đã là chủ thể của một cuộc đột kích từ các nhà điều tra. Đến tháng 2, cựu phó và là cánh tay phải đắc lực nhất của Đức Hồng Y Becciu, là người đã chuyển đến một vị trí tại toà án tối cao của Vatican, đã bị đột kích và bị đình chỉ.

Việc bắt giam ông Gianluigi Torzi, một nhân vật then chốt trong thương vụ tài sản London đã tạo ra một cuộc điều tra đầu tiên đối với bộ cũ của Đức Hồng Y Becciu, là một dấu chỉ lớn cho thấy các nhà điều tra đang có ý đưa những cáo buộc, chứ không phải là việc chu toàn các báo cáo.

Có lẽ sự phát triển quan trọng nhất diễn ra vào tháng 7, khi một việc tìm kiếm và lệnh tịch thu đã được thực hiện đối với doanh nhân người Ý Rafaelle Mincione tại một khách sạn ở Rôma. Lệnh đó do các nhà điều tra Vatican tìm kiếm, nhưng nó được ban hành bởi thẩm phán Ý và được cảnh sát nhà nước Ý, cho thấy rằng việc điều tra đã được phát triển đủ để thuyết phục các giới thẩm quyền Ý can thiệp.

Nhưng sau những nỗ lực mang tính thế hệ nhằm đưa trật tự đến với các vấn đề tài chính của Vatican, thì điều gì làm cho nỗ lực này nên khác biệt?

Ngoài việc đặt trọng tâm vào chính Đức Hồng Y Becciu và các cộng sự của Ngài trong vòng năm qua, thì các nhà điều tra Vatican cũng đã có một lợi ích không may về một cuộc khủng hoảng tiền mặt cấp tạo ra cho Toà Thánh, bị làm cho trở nên trầm trọng hơn bởi nạn dịch coronavirus. Nói cách thẳng thắn: Khi có ít tiền đi, thì thật là khó đề che đậy điều đang bỏ lỡ.

Đồng thời, cơ quan giám sát chống rửa tiền Moneyval, một uỷ ban của Khối Châu Âu, đã liên tục thực hiện các hoài nghi về các tổ chức tài chính của Vatican – với một báo cáo diễn tiến khác sẽ được công bố trong vài tháng nữa. Trong khi họ đã thể hiện một sự hài lòng về một số cải tổ cấu trúc tài chính được thực hiện dưới thời Đức Giáo Hoàng Phanxicô, thì họ liên tục nhấn mạnh về hồ sơ nghèo nàn của Vatican về việc thực thi hành vi hình sự tài chính của Vatican, làm gia tăng áp lực trên các nhà điều tra để đưa ra những cáo buộc.

Áp lực này sẽ gia tăng cách khủng khiếp nếu các nhà điều tra Ý có kế hoạch đưa ra các cáo buộc của riêng họ: Toà Thánh Vatican chỉ đơn giản là không thể mang lấy mối nguy dường như phải che đậy thay vì đưa ra một vụ án nếu các toà án Ý có liên hệ vào.

Đức Hồng Y Becciu đã khẳng định về sự vô tội của Ngài, và yêu cầu là Ngài được cho cơ hội để chứng mình điều đó. Thật may cho Ngài, trong vụ việc này, mong muốn của Ngài phù hợp cách hoàn hảo với những mong muốn của các nhà điều tra Vatican và các nhà điều tra tài chính. Một phiên toà công khai về các quan chức giáo triều, mà nổi bật là bởi một hồng y, có lẽ là điều sau cùng mà nhiều người tại Vatican muốn hay mong đợi được chứng kiến. Nhưng giờ điều đó sẽ trở thành một giai đoạn tiếp theo của một câu chuyện mà phía trước còn cả một con đường dài.

Joseph C. Pham (CNA)