Skip to main content
Bảng thông báo mở cửa ở một nhà hàng (Enrico Donelli/Flickr)

Kinh Tế - Não Bộ - Linh Hồn - Của Tư Bản

Vào năm 1970 nhà kinh tế và người đoạt giải Nobel Milton Friedman đã gọi trách nhiệm xã hội của một công ty là “chiếc cửa sổ mang diện mạo giả hình”, cho rằng các doanh nhân hướng về nó “để làm lộ ra động lực tự sát”. Thời gian đã thay đổi nhiều. Một số nhà điều hành vẫn giữ quan điểm kiểu Friedman, nhưng hầu hết đều nhìn nhận các trách nhiệm xã hội và công dân như những thành phần không thể thiếu đối với một doanh nghiệp kinh doanh tốt; các doanh nghiệp của họ sẽ không thể tồn tại nếu các trách nhiệm này bị phớt lờ.

Hãy nhớ rằng tư bản cần có một cái đầu và một tâm hồn. Giải quyết các vấn đề nóng bỏng của thời đại – xã hội, môi trường, chính trị, và tài chính – cần có những mục tiêu lớn hơn, những động lực mới, và một sự tái xác định lại thế nào là kinh doanh thực sự. Nó cũng đòi hỏi các nhà lãnh đạo có phẩm chất đạo đức sẵn lòng theo đuổi điều tốt mang tính bền vững và sự ảnh hưởng tích cực bất chấp những thách thức lớn lao. Tổng Giám Đốc của Starbucks Howard Shultz và Tổng Giám Đốc của Unilever Paul Polman là những nhà vô địch trong phong trào này: những sứ mạng và theo đuổi dài hạn của họ là những khuôn mẫu để xây dựng các công ty bền vững.

Đầu tư vào con người trên hết. Những tài sản quan trọng nhất của một công ty – sứ mạng, danh tiếng, và con người – lại không được thể hiện trên bảng cân đối tài chính. Schultz đã đầu tư cách sâu sắc không chỉ vào 200,000 đối tác (nhân sự) của mình mà còn đầu tư vào các nhà làm nông cung cấp hạt cà phê toàn cầu cho công ty của mình. Dù là đưa ra cho họ những chọn lựa về chứng khoán và chính sách sức khoẻ cho những công nhân người Mỹ làm bán thời gian, tổ chức “các diễn đàn gia đình nhân viên” cho các bậc cha mẹ của nhân viên của mình ở Bắc Kinh và Thượng Hải, hoặc tặng cừu cho các nhà nông trồng cà phê ở Rwanda, ông vẫn cứ nhìn thấy việc đưa ra quyết định sáng suốt là việc kinh doanh khôn ngoan: các phúc lợi Sức khoẻ và việc cho cha mẹ của nhân sự dự phần vào văn hoá công ty xây dựng lòng tin tưởng giữa các nhân viên; tặng cừu cho các nhà nông trồng cà phê làm mạnh thêm sự trung thành và hiệu suất. “Để là một tổ chức có lòng bác ái, thì bạn cần phải tạo ra thật nhiều lợi nhuận”, ông nói với tạp chí Fortune năm 2011. “Nhưng nếu mục tiêu chính yếu của bạn là tối đa hoá lợi nhuận, thì bạn lại đang phải va chạm với chính thời gian.”

Sống câu châm ngôn “Cho nhiều sẽ bị đòi nhiều”. Starbucks và Unilever có lẽ đều có một nguồn lực thuật lợi, nhưng họ dùng thương hiệu, sự hữu hình, và quy mô của mình để hoà quyện tài chính với sự hoạt động để ảnh hưởng lên sự thay đổi. Polman quan tâm đến tình trạng suy dinh dưỡng toàn cầu; Schultz lại quan tâm đến những vấn đề có viễn ảnh lớn khác như sự tạo ra việc làm và sự suy sụp chính trị. Và người ta đáp lại. Khi Schultz kêu gọi các tập đoàn lớn dừng lại tất cả những đóng góp cho chiến dịch chính trị cho đến khi chính phủ Mỹ giải quyết được vấn đề thâm thụt ngân sách, gần 200 các nhà điều hành hàng đầu của các công ty lớn đã ký tên ủng hộ. Ông quả quyết “Các nhà lãnh đạo kinh doanh không thể là những khán giả được”.

Thất bại và tiếp tuc học tập. Trong khi các CEO khác nói về sự thay đổi, thì Polman lại quấn chặt sự ổn định có thể đo lường được vào chuỗi DNA của Unilever. Những mục tiêu của ông đầy tham vọng: giảm thiểu sự ảnh hưởng của khí thải nhà kính của các sản phẩm của Unilever xuống 50%; giữ vững sự ổng định 100% các nguồn tài nguyên thô; giúp một tỷ người cải thiện vệ sinh. Sự chuyển biến như thế không phải là không có những rủi ro: Nếu thành công, Polman sẽ là một gương mẫu điển hình; nhưng nếu Unilever thất bại, thì mọi lời chỉ trích sẽ đổ xuống trên đầu ông. Ông hiểu rằng để giải quyết các vấn đề xã hội, thì việc kinh doanh cần phải có thí nghiệm và đổi mới.

Schultz và Polman là đại diện cho những mùa gặt đang triển nở của những nhà lãnh đạo thế kỷ 21 những con người đang đòi hỏi những điều lớn lao và đậm chất hơn trong kinh doanh – không nhất thiết phải là một quy ước đạo đức (mặc dù điều đó rất quan trọng) nhưng là một mệnh lệnh để duy trì sự thành công của cả tổ chức. Trong thập kỷ tới chúng ta sẽ thấy những người khác đưa ra những khuôn mẫu của họ, cũng như chúng ta sẽ chứng kiến sự suy sụp của những công ty không thể đáp ứng được sự can đảm mang tính đạo đức được đòi hỏi bởi khả năng lãnh đạo có nguyên tắc.

Mục tiêu của Unilever là “gần gũi với xã hội để đảm bảo cho tương lai của chúng ta”. Polman nói rằng điều mà ông đang thực hiện thì “không có gì đặc biệt cả”. Nhưng nếu những hành động của ông và của Schultz đã khuyến khích người khác làm theo, thì sự ảnh hưởng sẽ là phi thường.

Nancy Kohn là một sử gia và là một giáo sư Quản Trị Kinh Doanh tại Đại Học Harvard.

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ tạp chí Harvard Business Review số Tháng 11/2013)