Skip to main content
Poster Phim Silence của Đạo Diễn Martin Scorsese

Bộ Phim Silence Của Đạo Diễn Scorsese và Các Vị Tử Đạo Bờ Biển

Tôi đã là một fan hâm một nhiệt tình của các bộ phim của Martin Scorsese: Taxi Driver, Raging Bull, Goodfellas, The Aviator, Gangs of New York, The Last Waltz, Casino, v.v. trong số những phim đặc sắc của 40 năm qua. Và bộ phim The Departed, một bộ phim về tội phạm năm 2007 của Scorsese, là chủ đề của lời bình luận đầu tiên trên YouTube mà tôi đã từng thực hiện. Hơn thế nữa, chắc chắn sự việc là yếu tố Đạo Công Giáo của vị đạo diễn, tuy có được giảm nhẹ và tạo nên mâu thuẫn, diễn ra trong hầu hết những bộ phim của ông. Bộ phim mới nhất được đưa ra của ông, một bộ phim được mong đời nhiều Silence, dựa trên cuốn tiểu thuyết của Shusaku Endo cùng tên, cũng đáng là một sự thêm vào trong tác phẩm của Scorsese. Giống như quá nhiều phim khác của ông, nó được đánh dấu bằng một nghệ thuật hình ảnh thật tuyệt, những phần diễn xuất tuyệt từ cả phiá các diễn viên chính và diễn viên phụ, một lối kể chuyện hấp dẫn, và một sự phức tạp thuộc về chủ đề đủ để giúp bạn liên tục suy nghĩ về một tương lai có thể dự báo được.

Câu chuyện đặt trong bối cảnh giữa thế kỷ 17 tại Nhật Bản, nơi mà một sự bách hại tàn khốc niềm tin Công Giáo diễn ra. Đến với đất nước hiểm nguy này là hai linh mục Dòng Tên (thủ vai bởi Adam Driver và Andrew Garfield), những hậu duệ thiêng liêng của Thánh Phanxicô Xaviê, được sai đến để tìm cha Ferreira, vị hướng dẫn và giáo sư chủng viện của họ một người mà, theo tin đồn, là đã chối đạo do bị tra tấn và thực sự đã đi về phía bên kia. Ngay khi tới cảng biển, họ đã được một nhóm Kitô Hữu Nhật gặp, đây là những người vẫn đang duy trì niềm tin của họ trong âm thầm trong nhiều năm. Do bởi sự nguy hiểm cùng cực, các linh mục trẻ đã bị buộc phải ẩn nấp trong thời gian ban ngày, nhưng họ có thể tham gia vào sứ vụ vào ban đêm: rửa tội, dạy giáo lý, giải tội, cử hành Thánh Lễ. Tuy nhiên, trong một thời gian ngắn, thì các nhà cầm quyền đã nổi giận với sự hiện diện của hai vị linh mục, và các Kitô Hữu bị tình nghi đã bị bắt và tra tấn trong niềm hy vọng sẽ che đậy được các linh mục khỏi bị bại lộ. Cảnh tượng đáng nhớ nhất trong phim, ít nhất là đối với tôi, là cảnh đóng đinh bên bờ biển 4 trong số những người tín hữu giáo dân có can đảm này. Bị trói vào thập giá ở ngay bờ biển, trong vòng vài ngày, họ đã bị thuỷ triều đánh vùi dập cho đến khi họ bị chìm. Sau đó, thi thể của họ được đặt trên giàn thiêu và họ bị thiêu rụi thành tro bụi, mở ra cho cả thế giới giống như những lễ toàn thiêu dâng lên Thiên Chúa vậy.

Thời gian đã điểm, các linh mục cũng bị bắt và bị kết án dưới một hình thức tra tấn tâm lý độc đáo và khủng khiếp. Bộ phim tập trung vào những vật lộn của Cha Rodriques. Là các Kitô Hữu Nhật, những người nam nữ đã chấp nhận hiểm nguy tính mạng họ để bảo vệ vị linh mục, đã bị tra tấn trước mặt vị này, vị linh mục được mời gọi để chối bỏ niềm tin của mình và từ đó sẽ chấm dứt việc tra tấn của những giáo dân. Chỉ cần vị linh mục giẫm đạp lên hình ảnh Kitô Giáo, thậm chí chỉ thuần tuý là một dấu hiệu bề ngoài, một sự trang trọng mang tính hình thức, thì vị linh mục sẽ giải thoát các anh em của mình khỏi nỗi đau. Một chiến binh tốt, vị linh mục từ chối. Thậm chí khi một Kitô Hữu Nhật bị chém đầu, ngài cũng không chịu khuất phục. Sau cùng, và đây là cảnh tàn bạo nhất trong bộ phim, vị linh mục này được đưa đến gặp Cha Ferreira, vị linh hướng mà vị linh mục này tìm kiếm kể từ khi đến Nhật Bản. Tất cả mọi tin đồn là thật: vì thầy xưa về đời sống Kitô Giáo, vị anh hùng dòng Tên này, đã chối bỏ đức tin của mình, lấy một người vợ Nhật, và đang sống như một kiểu triết gia dưới sự bảo vệ của nhà nước. Dùng mọi kiểu tranh luận, vị linh mục thất sủng này nỗ lực để thuyết phục học trò cũ của mình hãy đầu hàng lòng khao khát phúc âm hoá Nhật Bản, điều mà ông ta gọi là một “đầm lầy” nơi mà hạt giống Kitô Giáo không bao giờ có thể bén rễ.

Ngày kế tiếp, trước sự hiện diện của các Kitô Hữu đã bị tra tấn cách dã man, đã bị treo ngược trong một cái hố đầy phân, vị linh mục này được cho thêm một cơ hội, một lần nữa, để bước qua một bức hoạ diện mạo của Đức Kitô. Trong đỉnh cao của nỗi thống khổ của mình, kháng cự từ thẳm sâu tâm hồn mình, Cha Rodrigues nghe thấy điều mà ngài cho rằng đó là tiếng nói của chính Chúa Giêsu, cuối cùng phá vỡ sự thinh lặng thánh, nói với ngài hãy bước lên tấm hình ấy. Khi vị linh mục làm như thế, một con gà gáy từ xa. Trước sự chối đạo của mình, vị linh mục này đi theo những bước chân của Ferreira, trở thành một thế lực của nhà nước, được chăm bẵm kĩ càng, được chu cấp tốt trong vai trò là một triết gia, thường kêu gọi hãy đạp lên hình ảnh Kitô Giáo và chính thức chối bỏ niềm tin Kitô của mình. Ông đã chọn một cái tên Nhật Bản và có một người vợ Nhật và sống nhiều năm sau đó tại Nhật trước khi chết ở tuổi 54 và thân xác ông được mai táng ở một nghĩa trang Phật Giáo.

Chúng ta sử dụng câu chuyện lạ lùng và gây phiền này làm gì trong thế giới chúng ta? Giống như nhiều bộ phim hay tiểu thuyết vĩ đại khác, bộ phim Silence rõ ràng kháng lại một sự giải thích một lời hoặc một chiều. Thực ra, hầu hết các bài bình luận mà tôi đã đọc, đặc biệt từ những người có tôn giáo, đều nhấn mạnh đến việc bộ phim Silence mang lại bản chất mập mờ, nhiều lớp và phức tạp của niềm tin cách tuyệt vời thế nào. Hoàn toàn hiểu về sự thật mang tính tâm lý và tinh thần sâu sắc của lời tuyên bố ấy, tôi tự hỏi liệu tôi có thể thêm vào một tiếng nói biện phân trong cuộc đối thoại này chăng? Tôi muốn đưa ra một sự so sánh, cùng với sự đảm bảo bởi những bản năng của một người lính một thời có tên là I-nha-xi-ô Loyola, một người sáng lập Dòng Tên mà các nhà truyền giáo của bộ phim Silence này thuộc về. Giả như có một đội nhỏ những người lính đặc nhiệm Hoa Kỳ được đào tạo kĩ càng được phái đến phía sau kẻ thù vì một sứ mạng nguy hiểm. Giả sử thêm nữa là họ được bổ trợ bởi những người dân địa phương trung thành ở trận tuyến, những người cuối cùng bị bắt và cho thấy họ sẵn sàng chết thay vì phản lại sứ mạng. Cho rằng cuối cùng chính những người lính cuối cùng cũng bị bắt và, trong sự tra tấn, đã chối bỏ sự trung thành của họ đối với Hoa Kỳ, gia nhập với phe đối thủ và sống một cuộc sống an nhàn dưới sự trợ giúp của những kẻ thù xưa của họ. Vậy thì có ai lại nóng lòng vui mừng sự phức tạp đa lớp và sự mơ hồ phong phú của lòng yêu nước của họ không? Chẳng lẽ lại không có ai một cách thẳng thắn coi họ là những kẻ hèn và phản bội?

Sự lo lắng của tôi là việc tất cả mọi sự nhấn mạnh đến tính phức tạp và đa lớp và mơ hồ đang phục vụ cho một nhóm ưu tuyển văn hoá ngày nay, điều vốn chẳng khác gì so với nhóm ưu tuyển văn hoá Nhật Bản được phác hoạ trong bộ phim. Điều tôi muốn nói là sự sắp đặt mang tính tục hoá luôn luôn thích những Kitô Hữu lung lay, không chắc chắn, chia rẽ, và cùng nhau nóng lòng để riêng tư hoá tôn giáo của họ. Và tất cả rồi cũng sẵn sàng để loại trừ những người có tôn giáo nhiệt thành là nguy hiểm, bạo lực, và chúng ta hãy đối diện với điều đó, không phải ánh sáng đó. Hãy xem lại phần diễn từ của Ferreira với Rodrigues về cái gọi là Đạo Kitô đơn giản của người tín hữu Nhật nếu bạn hoài nghi tôi về điểm này. Tôi tự hỏi liệu nhà văn Shusaku Endo (có lẽ là Scorsese) đã thực sự mời chúng ta đừng nhìn vào các vị linh mục này và nhìn đến nhóm giáo dân tuyệt vời, can đảm, đạo đức, tận hiến, chịu đau khổ lâu dài là những người giữ cho đức tin sống động trong những hoàn cảnh không được ưu ái không thể tưởng tượng được và những người, vào thời khắc quyết định, đã làm chứng cho Đức Kitô bằng chính mạng sống của họ. Trong khi những người được đào tạo đặc biệt là Ferreira và Rodrigues đã trở thành những tay sai được trả tiền của một chế độ độc tài, thì những con người đơn sơ này vẫn là một mũi gai ở bên cạnh nhà độc tài tàn bạo.

Tôi biết, tôi biết, đạo diễn Scorsese chiếu cảnh thi thể của Rodrigues trong chiếc hòm có hé ra một cây thánh giá nhỏ, một điều cho thấy, tôi cho là thế, rằng vị linh mục chối đạo này vẫn còn là một Kitô Hữu theo một nghĩa nào đó. Nhưng một lần nữa, đó chỉ là một kiểu Kitô Giáo mang nét văn hoá thống trị như: hoàn toàn tư hữu hoá, che đậy, vô hại. Vì thế, có lẽ chỉ một nửa hoan nghênh cho Rodrigues, nhưng một đoàn người hoàn toàn vui mừng vì những vị tử đạo, đã chịu đóng đinh ở bờ biển.

ĐGM Robert Barron – Giám Mục Phụ Tá TGP Chicago

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ WordOnFire)