Skip to main content
Poster phim Bridge of Spies

Bridge of Spies - Người Có Phẩm Hạnh Hành Động

Người thầy vĩ đại của tôi là Đức Ông Robert Sokolowski nói với lớp của các sinh viên triết đầy lòng hăng hái vào nhiều năm trước rằng chúng tôi phải đọc cuốn Nichomachean Ethnics của Aristotle mỗi năm trong cuộc sống của chúng tôi. Khi chúng tôi lớn lên, Ngài giải thích, những chiều kích mới của cuốn sách sẽ liên tục tỏ lộ. Tôi không thể nói rằng tôi đã nghe theo lời khuyên của Cha Sokolowski một cách hoàn hảo, nhưng thực ra tôi đã trở lại thường xuyên với tác phẩm vĩ đại đầy sự khích lệ và mạch lạc của Aristotle này. Một trong những điểm mấu chốt cảu Triết Gia là cách tốt nhất để hiểu về đạo đức thì không phải thông qua việc nghiên cứu trừu tượng mà là bằng việc hãy nhìn xem người đạo đức hành động. Học về đời sống đạo đức, đối với Aristotle, là một điều gì đó giống như đạt được kĩ năng nghệ thuật ngang qua việc thực tập hoặc giống như việc trở thành một diễn viên ngang qua việc nghiên cứu đến mức trở thành một nghệ sỹ sân khấu thực thụ. Tìm kiếm một vị thầy và nỗ lực để bắt chước ông là chìa khoá. Điều đó dường như rất phù hợp, theo cách thế, mà tôi đã học cách đào sâu triết học chủ yếu bằng việc nhìn vào Cha Sokolowski trong hành động.

Tôi nghĩ về tất cả điều này khi tôi xem bộ phim mới nhất của Steven Spielberg Bridge of Spies. Đặc biệt trong những năm gần đây, Spielberg đã nổi lên như là một Frank Capra đương thời, một cổ võ cho các giá trị cốt lõi và lòng can đảm cần thiết để bảo vệ chúng. Trong bộ phim mới nhất, Tom Hanks (Jimmy Stewart của thời đại chúng ta) đóng vai James B. Donovan, một luật sư bảo hiểm người New York người được đẩy vào trong việc mang lại sự bảo vệ cho Rudolf Abel, một người rất đáng tin là bị tố cáo về tội làm gián điệp cho Liêng Bang Sô Viết ở đỉnh cao của Cuộc Chiến Tranh Lạnh. Donovan thực hiện điều này, không phải ông ta tin rằng Abel vô tội, mà là bởi vì ông ta tin vào nguyên tắc đạo đức là, trong một xã hội tự do, mọi người xứng đáng có được một phiên xử công bằng. Trong khi làm thế, ông ta sao lục lại nền tảng nhất của các giá trị đạo đức cô điển, có tên là, công lý. Plato đã nổi tiếng định nghĩa công lý như là “trả lại thuộc về người ta”, và Tôma Aquinô tái định nghĩa lại định nghĩa ấy như là “một ý muốn liên lỉ để trả lại điều thuộc về quyền của người ta”. Để làm cho nó trở nên càng đơn giản càng có thể, thì có nghĩa là thực hiện điều đúng đắn. Vì thế, Donovan bảo vệ Abel bởi vì Abel đã mang nợ với đặc quyền này; cung cấp cho ông sự tư vấn pháp lý thuộc về ông ta. Có một tính khách quan chắc chắn của việc nhân cách hoá công lý này, đặc biệt quan trọng trong thời đại của chúng ta khi mà quá nhiều đời sống đạo đức được hiểu như là một hình thức của chủ nghĩa thể hiện mang tính chủ quan: trở nên công chính là trở nên thực với chính bản thân mình. Việc âm thầm bảo vệ Abel, Donovan cho thấy việc trung thực với người khác giống như thế nào.

Giờ đây công lý vẫn là một sự trừu tượng cho đến khi người có phẩm hạnh có lòng can đảm để thực hiện điều công bằng một cách đúng đắn và đúng thời điểm. Truyền thống thường nói về việc biết cách mang tính đạo đức này là sự cẩn trọng – và Donovan có điều này trong cuộc sống. Trong phòng xử, ông sử dụng sự hiểu biết luật pháp của mình để thực hiện một vụ xét xử thuyết phục nhất cho khách hàng của mình, và trong bồi thẩm đoàn, ông khai thác sự hiểu biết của ông về bản chất con người để khéo léo xử lý việc bị thoả hiệp mang tính đạo đức của chính thẩm phán. Xem Donovan trong hành động giúp chúng ta biết trân quý sự thận trọng không chỉ thuần là việc thực tế là thế nào, nhưng vẫn ít hơn là một sự thoả hiệp về sự thanh sạch đạo đức, mà là như một nét đặc trưng không thể thiếu của một sự phóng chiếu đạo đức, thực ra là “nữ hoàng của các nhân đức” theo như Aquinô.

Công lý chính thức bị đe doạ bởi các thế lực đối kháng xuất phát từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Để chống lại điều thứ nhất (bên trong), chúng ta đòi hỏi một nhân đức của sự tiết độ và để chống lại điều thứ hai (bên ngoài), chúng ta cần nhân đức của sự can đảm. Vì thế lòng muốn của tôi dành cho thực phẩm, đồ uống, tình dục, hay sự thoải mái thể lý đôi khi có thể cho thấy cách mạnh mẽ rằng nó đang lấn loát khả năng làm điều đúng đắn của tôi. Hãy nghĩ về một người đang bị mắc kẹt trong khuôn mẫu của sự nghiện. Người ấy biết rằng nhu cầu áp chế của mình đối với rượu sẽ tạo ra sự phớt lờ của anh ta dành cho những trách nhiệm căn bản của gia đình, nhưng người ấy vẫn cứ uống; hoặc người ấy nhận thức được rằng việc phá vỡ những lời thề hôn ước sẽ phá huỷ mối quan hệ với vợ mình, nhưng anh ta vẫn thực hiện việc ngoại tình. Điều cần thiết cho cả hai trường hợp là trật tự lòng muốn thuộc xác thịt trước công lý, điều được gọi là sự tiết độ. Bản hoà ca chiến thắng, báo hiệu một sự khinh miệt mang tính thanh lọc dành cho niềm vui. Sự tiết độ đúng đắn không bãi bỏ niềm vui, nhưng nó lại làm cho niềm vui đi đến một đích điểm đạo đức cao hơn. Jim Donovan thể hiện nhân đức này khi ông thấy mình trong hàng loạt các bối cảnh không mấy thoải mái gì trong khi thực hiện sứ mệnh giải thoát các tù nhân Mỹ ở Berlin. Khi ông đợi chờ những người đối thoại của ông, ông phải chịu đựng thực phẩm tồi tệ, cái lạnh thấu xương, những nơi ở khủng khiếp, và mối đe doạ liên tục về sự giam giữ. Nếu như những cảm nhận bên trong của ông không ở trong tầm kiểm soát, thì có lẽ ông sẽ không bao giờ có thể thực hiện được điều đúng đắn vào đúng lúc.

Khi các mối đe doạ trước công lý đến từ bên ngoài, chúng cần phải được đối diện bằng sự can đảm. Vì thế một người lính thì biết rằng việc chạm trán với kẻ thù là điều mà anh ta được kêu gọi, nhưng anh ta cũng bị níu chặt lại bởi sự sợ hãi mang thương tích hay cái chết. Lòng can đảm là một nhân đức làm cho anh ta nên mạnh mẽ. Sau khi lãnh nhận trách nhiệm bảo vệ Abel, Donovan phải chạm trán với sự chống đối quyết liệt từ bạn bè, gia đình, đồng nghiệp, và thậm chí là một nhân viên cơ quan tình báo CIA. Khi vụ án đến mức đỉnh điểm, những kẻ thù giấu mặt rải rác ở nhà anh ta với súng ống trong khi con cái anh đang xem TV. Tình trạng choáng váng của đại đa số người có lẽ sẽ làm cho người ta rời xa trách nhiệm đạo đức vào thời điểm này, yêu thích sự an toàn hơn là sự ngay chính. Điều đó Donovan làm chứng cách mạnh mẽ trước sự can đảm phi thường của anh.

Chỉ sau khi kết thúc vụ án của mình, Abel quay về phía Donovan và nói thầm một câu bằng tiếng Nga. Khi luật sư của anh ta hỏi câu ấy nghĩa là gì, thì Abel nhìn vào Donovan bằng sự khâm phục và nói, “Câu đó có nghĩa là ‘người kiên vững’”. Con người có phẩm hạnh là người đứng vững vì một điều gì đó và người có khả năng đứng vững đi đối diện với các mối đe doạ. Để hiểu về bản chất của nhân đức, chúng ta cần, như Aristotle đề nghị, hãy coi người có phẩm hạnh hành động. Chúng ta có thể làm nhiều điều tồi tệ hơn là xem phim mới nhất của Spielberg.

Robert Baron - Giám Mục Phụ Tá TGP Chicago – Sáng Lập Word On Fire

Joseph C. Pham (Chuyển ngữ từ wordonfire.org)